Afrika’nın Demokratik Kongo Cumhuriyeti sınırları içinde keşfedilen yeni bir balık türü, doğanın sınırlarını zorlayan yetenekleriyle bilim dünyasının ilgisini bir kez daha üzerine çekti. Parakneria thysi adını taşıyan bu minik canlı, yaklaşık 50 metre yüksekliğindeki şelaleleri tırmanabilme özelliği ile dikkat çekiyor. Yağmur sezonunun sonunda şelalenin dik yüzeyine yaklaşan bu balıklar, mikroskobik kanca benzeri yüzgeç yapılarına sahipler ve kaya sıkıca tutunarak adeta bir kaya tırmanıcısı gibi ilerliyorlar.
Yerel halk arasında uzun süredir bilinen bir efsane olan bu tür, Sanga dilinde “tutunmak” anlamına gelen kalumba adıyla anılıyordu ve yaklaşık 50 yıldır bir efsane olarak anlatılıyordu. Ancak bilimsel olarak kayda geçmesi, yakın zamanda mümkün oldu. Keşfin ana damarını oluşturan süreç, 17 yıl önce Université de Lubumbashi’den gelen bir gözlemci tarafından Luvilombo Şelalesi’nde kaydedildi. O dönemin verileri kaybolsa da, 2018–2020 yılları arasında aynı üniversiteden Pacifique Kiwele Mutambala bu balığı yeniden inceleyerek bilim camiasına kayda geçirdi; sonuçlar ise Scientific Reports dergisinde yayımlandı.
Bu balıklar ne kadar küçükseler, davranışları o kadar şaşırtıcı. Yaklaşık patates kızartması büyüklüğünde olan bu canlılar, 50 metrelik bir tırmanışı tamamlamak için yaklaşık 10 saat harcıyorlar; fakat bu sürenin büyük kısmı dinlenmeyle geçiyor. Araştırmalar, aktif olarak hareket ettikleri süreyi yalnızca yaklaşık 15 dakika olarak tespit ediyor. Kalan zamanın çoğunda enerji toplama için duraklıyorlar ve yol boyunca kaya çıkıntılarında uzun süre dinleniyorlar. Hatta bazı anlarda ters yüzleriyle kayalara tutunduğu da gözlemleniyor.
İklimsel ve besin kaynakları açısından şelalenin üst kısmının daha avantajlı olup olmadığı sorusu ise hâlâ tam olarak yanıtlanamadı. Bilim insanları, bu bölgenin daha az avcı veya daha yoğun besin kaynağı sunması nedeniyle bu zorlu yolculuğu tetikliyor olabilir diye düşünüyorlar.
Güney Amerika, Asya ve Avustralya’da benzer yeteneklere sahip balıklar artık bilinirken, Afrika da bu listeye katıldı ve Luvilombo Şelalesi’nde tespit edilen bu şaşırtıcı tırmanıcılar, ekolojik anlatılara yeni bir sayfa ekliyorlar.
