Toprak ve arazi varlıklarının belirlenmesiyle başlayan süreç, zeminin çeşitli ortamlarda haritalanması, sınıflandırılması ve eğilimlerin tespit edilmesini hedefler. Bu çerçevede, ovaların erozyon ve bozulma risklerini minimize etmek amacıyla akıllı ve entegre bir yaklaşım olan AKUP geliştirilir; bu yaklaşım, ekolojik, toplumsal ve ekonomik kriterleri birlikte ele alır ve arazi kullanım potansiyelini sistemli biçimde değerlendirir.
AKUP süreci, veri toplama, analiz ve raporlama aşamalarını kapsar; ardından hükümlerin hazırlanması, kontrol edilmesi ve onaylanması gelmektedir. Bakanlık bu onay sürecinin yürütülmesini kendi koordine kapsamında yapabilir ve gerektiğinde valiliklere devredebileceğini belirtir. Ayrıca 1/25000 veya 1/5000 ölçeklerinde hazırlanması öngörülen bu planlar, toprağın niteliğini, iklimsel koşulları, topoğrafyayı, fizyografya ve su potansiyelini dikkate alır.
Toprak ve arazi, morfolojik, fiziksel, kimyasal, biyolojik ve mineralojik niteliklerine göre doğal ya da kültür bitkilerinin yetiştirilmesindeki kapasiteye göre ayrıştırılır; bu ayrım, arazi kullanım kabiliyet sınıflaması olarak adlandırılır. Planlama sürecinde tarım alanları, veri kaynakları ile yıllık yağış ortalamalarından hareketle, mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ve marjinal tarım arazileri gibi kategorilere ayrılır.
Büyük ova koruma alanları olağanüstü tarımsal potansiyele sahip ve çeşitli tehditlerle karşı karşıya kalan ovalarda, ilgili ildeki toprak koruma kurulları ve gerektiğinde iller arası koordinasyonla Cumhurbaşkanı Kararıyla bu alanlar ilan edilebilir. Bu alanların tapu kayıtlarına özel şerhler konulur ve koruma ile geliştirme ve çiftçi destek tedbirleri için Bakanlık gerekli adımları atar.
Erozyona duyarlı alanlar konusunda ise doğal ve yapay süreçlerle toprak özelliklerinin bozulup bozulmadığı takip edilir; incelemeler Bakanlık veya il müdürlükleri tarafından yürütülür. Bozulma riski tespit edilen alanlar Bakanlığa iletilir ve uygun görülürse Cumhurbaşkanı Kararı ile erozyona duyarlı alan olarak ilan edilebilir.
