Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanan ve Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren yönetmelik, Türkiye’nin toprak varlığını koruma ve buna ilişkin kullanımları belirleme amacı taşır. Bu çerçevede tarımsal amaçlı inşa edilen yapılar ile tarım dışı kullanım için talep edilen alanlarda iznin ve uygunluk projelerinin gerekliliği netlik kazanmıştır. Belediyeler veya il özel idareleri, izinsiz yapıların yıkımıyla arazinin tarımsal üretime dönüştürülmesini sağlayacaktır. Yıkım kararı verilen yapıların bir ay içinde kaldırılması zorunludur; sürenin aşılması halinde Bakanlık devreye girerek yıkımı gerçekleştirebilir.
Yargı ve hukuk çevrelerinde yönetmeliğin temel amacı olan tarım alanlarının korunması, mevcut yapılaşmanın durdurulması ve tarım dışı kullanımlar için yeni kısıtlamaların getirilmesi, dikkat çekmektedir. Uzmanlar, artık tarım alanlarına villa, bungalov ve benzeri kaçak yapılar yapılamayacağını vurguluyorlar. Ali Yüksel, tarım arazilerinin korunmasına yönelik olarak çıkarılan Kanun’un 2005 yılındaki yürürlüğünden bu yana amacıyla uyumlu hareket edilmesi gerektiğini ifade ediyor. Ancak Kanun’a rağmen son yıllarda tarım alanlarında kaçak yapılaşmanın arttığına dikkat çekerek, 2017’deki önceki yönetmeliklerin yeterince etkili olmadığını belirtiyor.
Yönetmelikte izin verilen yapı türleri Yeni düzenlemeye göre, tarımsal amaçlı depolama ve işlem tesisleri, bağ evleri ve tarımsal işlemeyi destekleyici tesisler için izin verilmektedir. Ayrıca küçük ölçekli enerji üretim tesisleri ile bozulacak ürünlerin işlenmesi için gereken tesisler de onay kapsamındadır. En verimsiz arazilerde tarım dışı kullanımlara ilişkin talepler ise özel veya kamu otoritelerinin iznine bağlanır; bağ evleri hariç konaklama amaçlı yapılar için önceki durum geçerli değildir.
Kaçak yapıların cezalandırılması ve yıkım süreci Yapıların kaçak olması halinde hem yıktırılması hem de para ve hapis cezaları uygulanabilir. Belediyeler ve kaymakamlıklar ilgili yapıların yıkımını gerçekleştirme veya gerekli işlemleri başlatmama durumunda Bakanlık, yapıyı kendi elleriyle yıkabilir. Projeye aykırı hareket edenler için her metrekare için idari para cezası uygulanır ve arazinin projeye uygun hale getirilmesi için azami iki ay süre verilir. Aykırılıklar sürerse faaliyet durdurulabilir ve ceza üç katına çıkarılabilir. Gerekli masraflar, sorumlu taraflardan tahsil edilir ve bazı durumlarda bedelin yüzde 100’e varan fazlası uygulanabilir.
Yüksel, arazinin tarımsal üretime dönüştürülmesi için gerekli masrafların; belediyeler veya il özel idareleri üzerinden kamu kaynağından kesintiyle karşılanabileceğini ifade etti. Yönetmelik uyulduğunda arazinin tarımsal üretime uygun durumda olması halinde kurallar gevşeyebilir ve sınırlamalar kalkabilir. Ayrıca tarım arazilerini kanuna aykırı biçimde bölerek veya çok hisseli hale getirerek satışa aracılık eden profesyonellerin de cezai sorumluluğu bulunmaktadır.
Giriş noktasında dikkat edilmesi gerekenler Ali Güvenç Kiraz, yönetmeliğin tarımsal alanları korumaya ve mevzuata aykırı yapılaşmanın önüne geçmeye odaklandığını belirtir. Kırsal alanlarda yapı türlerinin, boyutların ve kullanım amaçlarının netleştiğini ifade eden Kiraz, hobi bahçeleri veya bungalov gibi uygulamaların da artık yasa dışı sayılacağını ve buna karşı ağır yaptırımların uygulanacağını kaydeder. Vatandaşlar, tarım arazilerini hangi amaçla kullanabileceklerini valiliklerden veya il özel idarelerinden öğrenebilir ve bu yönde hareket etmelidir.
