Orta Doğu’nda süregelen çatışmalar, küresel helyum piyasasında arz sıkıntısına yol açıyor ve bu durum özellikle yarı iletken sektörünün işleyişine yönelik kaygıları artırıyor. Bölgede önemli bir konuma sahip Katar’ın tedarikteki rolü, Ras Laffan kompleksindeki üretimin aksamasıyla birlikte riskli bir konuma geliyor. İran’ın saldırıları ve bölgedeki gerilimler, dünya genelinde helyum arzını olumsuz etkiliyor ve kısa vadede toparlanmanın zor olacağı öngörülebilir.
Jeopolitik riskler hafiflediğinde bile Katar’ın ihracatında azalma görülebilir ve Asya’da tedarik zincirindeki kırılmalar daha belirgin hale gelebilir. Güney Kore ve Tayvan gibi ülkeler, Katar ve Orta Doğu’dan yoğun şekilde helyum ithal eden önemli üretim merkezleridir. Bu durum, uzun vadede herhangi bir aksaklığın çip üretiminde darboğazlar ve küresel elektronik piyasalarında zincirleme etkiler yaratabileceği endişelerini güçlendiriyor.
Katar’da Ras Laffan’ın devre dışı kalması piyasayı sarstı. Asya’daki piyasa analistleri, helyumun sadece balonlarla ilişkilendirilmemesi gerektiğini vurguluyorlar; bu hafif gaz, yarı iletken üretiminden MRI cihazlarına, füzyon reaktörlerinden kuantum bilgisayarlara kadar geniş bir yelpazede kilit rol oynuyor. Helyum arzının ABD, Katar ve Rusya’ya bağımlı olduğu belirtilirken, Ras Laffan’daki operasyonların durması bu bağımlılığı önceleyen bir risk olarak öne çıkıyor.
“Helyumun yerini alacak bir gaz yok” ifadesiyle Kaymaz, Asya için durumun yakından izlendiğini belirtiyor. Dünya üzerindeki imalat üslerinin büyük kısmı Asya’da bulunduğu için özellikle çip üretimi için helyumun termal kontrol ve vakum gereksinimlerinde kritik bir rol oynadığını vurguluyor. EUV litografi makinelerinde helyum olmadan ileri düzey çiplerin basımının mümkün olmadığını söyleyen Kaymaz, Kore’nin helyum ihtiyacının çoğunu Katar’dan karşıladığını ve Samsung ile SK Hynix’in bellek üretiminin büyük bölümünü Katar’a bağımlı tuttuğunu belirtiyor. Ancak şu an için Kore’de altı aylık bir stok bulunduğu da dikkat çekiyor.
Geri dönüşüm sistemi kısmi destek sağlıyor olsa da arz açığını tek başına kapatamıyor. Endüstride yüksek verimli geri dönüşüm organları kurulu ve helyumun %90-95’i yeniden kazanılabiliyor. Samsung’un geri dönüşüm sistemi yıllık 4,7 ton tasarruf sağlıyor; Japonya ve Tayvan’daki modern fabrikaların çoğunda bu tür uygulamalar yaygın olsa da Singapur’daki oranlar henüz %50’nin altında. Geri dönüşüm, arzı destekleyen bir yardımcı rol üstleniyor, fakat tek başına yeterli olmuyor.
Sabıt disk üretiminde ise aerodinamik verimleri artıran helyum kullanımı önemli kalmaya devam ediyor. Helyumun yoğunluğunun havadan çok daha düşük olması, sürtünmeyi azaltır ve enerji tüketimini düşürür. Western Digital’in HelioSeal teknolojisiyle 2014’ten bu yana milyonlarca helyumlu sürücü sevk ettiğini, Seagate’in de benzer çözümler sunduğunu görüyoruz. Ayrıca tıbbi alanda, dünya genelinde 14 binden fazla MRI cihazının süper iletken mıknatıslarının sıvı helyumla soğutulduğunu ve helyum olmadan bu mıknatısların çalışamayacağını ifade etmek gerekiyor. Fiber optik kablo üretimi de helyumla ilgili talebi artıran bir faktör olarak öne çıkıyor; yapay zeka patlamasıyla veri merkezi talebinin artmasıyla birlikte bu ihtiyaç hızla büyüyor.
