Ankara’da yapılan denetimler sonucunda bazı zincir marketlerin meyve ve sebze çeşitlerinde görülen fiyat hareketleri, Hal Kayıt Sistemi üzerinden ayrıntılı bir şekilde analiz edildi. İncelemeler, arz ve talep dengesi ile maliyet enstrümanlarının tüketiciye yansıması açısından dikkat çekici bulgular ortaya koydu.
Çok sayıda ürün için satış fiyatları ile satın alma fiyatları karşılaştırıldı ve bazı ürünlerde dikkat çekici farklılıklar tespit edildi. Örneğin, çarliston biberin marketten 42 liraya alındığı, tüketiciye 249,67 liradan sunulduğu; pancarın 15 liradan alınıp 79,95 liradan satıldığı; dolmalık biberin 63,33 liradan alınıp 249,67 liradan tüketiciye ulaştığı bilgisi paylaşıldı. Aynı dönemde 13 farklı ticaret unvanına sahip zincir marketlerin 94 şubesinde bu tür alış-satış fiyatları karşılaştırılarak fahiş artış eğilimleri değerlendirildi.
İlk denetim sürecine paralel olarak 7 Nisan’da yapılan denetimde zencefilin 53,5 liradan alınıp 196 liradan tüketiciye sunulduğu tespit edildi. Kırmızı biber, göbek marul, salkım domates ve beyaz lahana gibi ürünlerde de benzer farklar belirlendi: kırmızı biber 75 liradan alınıp 286,33 liradan, göbek marul 35 liradan alınıp 119,5 liradan, salkım domates 50 liradan alınıp 149,95 liradan, beyaz lahana ise 8 liradan alınıp 24,95 liradan tüketiciye ulaştırıldı. Bu denetimler sonucunda 11 farklı ticari ünvanla çalıştığı tespit edilen zincir marketler, 72 şube ile incelemeye tabii tutuldu ve yine fahiş fiyat artışları tespit edildi.
İzmir özelinde yapılan denetimler, yerel ve zincir marketler üzerinde yoğunlaştı. Patates, sivri biber, limon, ayva, çarliston biber ve elma gibi ürünler Hal Kayıt Sistemi üzerinden incelendi. Örneğin Ödemiş hal içi tüccardan 5 liraya alınan patatesin İzmir’deki firma tarafından 28,99 liradan sunulduğu belirlendi. Sivri biber için Antalya’nın Serik ilçesindeki üreticiden 50 liraya alınan malın İzmir’deki firma üzerinden 249,99 liraya tüketiciye ulaştırıldığı, limonun Dalaman’da 18 liradan alınarak 129,95 liradan satıldığı, ayvanın İran menşeli olup İzmir’de 225 liradan müşteriye sunulduğu bildirildi. Çarliston biberin Finike üreticinden 48 liraya alınıp 199 liradan satıldığı, sivri biberin Elmalı’dan 50 liraya alınıp 389,95 liradan tüketiciye ulaştığı görüldü. Ayrıca Balıkesir/Gönen üreticiden alınan sarı elmanın İzmir’de 99,99 liraya satıldığı kaydedildi. Bu değerlendirmeler sonucunda ilgili firmalarda haksız fiyat artışı yapıldığı yönünde tespitler yapıldı.
Antalya’da komisyonculardan elde edilen veriler incelendi ve lahanadan mandaline kadar ürün gruplarında örnekler üzerinden fahiş artışlar belirlendi. Lahana 15 liradan alınıp 38 liradan, patlıcan 35 liradan alınıp 67 liradan tüketiciye sunuldu. Taze fasulye 160 liradan alınıp 300 liradan, havuç 35 liradan alınarak 65 liradan tüketiciye ulaştırıldı. Kabak 35 liradan alınıp 79,9 liradan satıldı; elma 55 liradan alınıp 84 liradan firmaya görüldü ve tüketiciye 135 liradan sunuldu. Domates ise 55 liradan alınarak 124 liraya firmaya verildi ve 135 liradan tüketiciye yansıdı. Bu süreçte biber için 17 liradan satın alınan ürün, 199 liradan tüketiciye ulaştırıldı. Tüm bu bulgular ışığında, adı geçen firmaların haksız fiyat artışı yaptığı tespit edildi.
Sonuç olarak, bu denetimlerin sonunda konunun Ticaret Bakanlığı Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu’na sevk edilmesiyle gerekli idari yaptırımların uygulanması yönünde adımlar atıldı. Denetim sonuçları, piyasa gözetim ve denetim mekanizmalarının şeffaflığı ve tüketici haklarının korunması hedefiyle ilerleyen bir yaklaşımı destekliyor.
