Bir kriz dönemi olarak görülen gıda tedarik zinciri, İran’a karşı sürdürülmekte olan operasyonlar ve ABD-İsrail eksenli gerilimler altında baskılanıyor. Bu süreç, taşıma maliyetlerinde belirgin artışlar, yüklemelerin kısıtlı yapılması ve bazı rotaların yeniden yapılandırılmasıyla kendini gösteriyor. Özellikle Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalması halinde, gıda gemilerinin hedef bölgelerden geçişi sekteye uğrayabilir ve bu durum Asya Pasifik ile Avrupa arasındaki tedarik akışını olumsuz yönde etkileyebilir.
Güncel senaryoda, BAE’nin Dubai Limanı gibi transfer merkezleri ile Körfez ülkeleri arasındaki lojistik akışlar zayıflıyor. Yükleme şirketleri Orta Doğu bölgelerine yönelik yüklemeleri önemli ölçüde azaltırken, artan yakıt maliyetleri navlun bedellerini 1000 ila 2000 dolar arasında yükseltiyor. Eğer Hürmüz Boğazı uzun süre kapalı kalırsa, tedarik zinciri komşu ülkeler üzerinden yeniden yapılandırılarak Bölge dışı paylar değişebilir ve bu da maliyetleri daha da artırabilir.
İlaç ve un, makarna gibi temel gıda ürünlerinin sevkinde yaşanan aksamalar, navlun maliyetlerinde görülen artışla birleşince gıda enflasyonunun baskı altında kalmasına neden oluyor. Brent tipi petrolün varil fiyatı Temmuz 2024’ten bu yana 85 dolar sınırını aştı ve Tedarikçilere yönelik hacimsel baskılar artıyor. Savaş durumu ve İran’ın konumu, enerji piyasalarındaki dalgalanmaların gıda fiyatlarına yansımasını hızlandırıyor.
İhracatın kısıtlanması ve alternatif güzergahlar İran’ın gıda ve tarım ürünleri ihracatını geçici olarak durdurması, piyasaları dengede tutmaya çalışan politik adımlardan biri olarak öne çıkıyor. Bu karar, bölge içindeki arz güvenliğini tehdit ederken, dünya çapında da petrol akışında yeni rotalar arayışını tetikliyor. Günlük ham petrol ve petrol ürünü ihracatı yakından izlenirken, Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalması durumunda Mısır üzerinden Süveyş-Kuzey Afrika hattı gibi alternatifler devreye giriyor.
Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı’nın kapasitesi ve Umman Körfezi kıyılarındaki boru hattı hatları, enerji tedarikinin sürekliliğini sağlamaya çalışırken, Körfez ülkeleri arası lojistik zorluklar ve artan navlun maliyetleri gıda ticaretine de yansıyor. Bu süreçte Ümit Burnu yönündeki rotalar potansiyel olarak maliyetleri daha da artırabilir ve taşıma sürelerini uzatabilir.
Gıda fiyatlarındaki baskı, bölgelerin enerji ve politikacılar tarafından yönlendirilen kararlarıyla birleşince ülke içi enflasyon oranlarını da etkilemeye devam ediyor. Politika yapıcılar, petrol fiyatlarındaki yükselişin enflasyonu daha da aşırılaştırmaması için mevcut politika araçlarını uyum içinde kullanma yönünde adımlar atıyorlar.
