ABD ve İsrail’in İran’a yönelik operasyonlarının bölgedeki gerilimi tırmandırmasıyla birlikte Hürmüz Boğazı üzerinden akışlar da ciddi biçimde gündeme geldi. İran Devrim Muhafızları’nın yetkili sözcülerinden biri, 2 Mart gecesi devlet televizyonunda yaptığı açıklamada boğazın geçişlere kapatılacağını ve gelemeyecek gemuların hedef alınacağını ifade etti. Bu karar, Basra Körfezi’ni Umman Körfezi ve Arap Denizi’ne bağlayan ana güzergahı fiilen riske soktu ve günlük petrol akışında kritik bir kesinti ihtimalini güçlendirdi. Günlük yaklaşık 20 milyon varil ham petrol ve ürünlerinin dünya piyasalarına ulaşmasını engelleyebilir nitelikteki bu gelişme, bölge ihracatçılarını alternatif rotalar aramaya itti.
Alternatif hatlar için kapasite sınırlı Uluslararası Enerji Ajansı’nın verileri, geçen yıl Hürmüz Boğazı’ndan günlük ortalama 15 milyon varil ham petrol ve 5 milyon varil petrol ürünü sevk edildiğini gösteriyor. Bu hacim, deniz yoluyla gerçekleşen küresel petrol ticaretinin yaklaşık çeyreğine tekabül ediyor ve sevkiyatların yaklaşık %80’i Asya pazarına gidiyordu. En çok ihracat yapan ülke Suudi Arabistan olurken, Irak, BAE ve İran da önemli paylara sahipti. Ancak alternatifsiz kalması gereken bu ülkeler için mevcut kapasite sınırlı kaldı; özellikle Mısır’ın SUMED boru hattı gibi seçenekler devreye girse de, toplam kapasite bu ihtiyacı tamamen karşılayamıyor.
LNG için taşıma hatları çözüm sunmuyor LNG tarafında ise, Hürmüz Boğazı’nın ticareti açmaya yönelik etkisi çok daha belirgin. Geçen yıl küresel LNG ihracatının yaklaşık %20’si bu boğaz üzerinden gerçekleşti ve gaz ticaretinin büyük bölümü Asya pazarına yöneldi. Katar ve BAE gibi büyük LNG oyuncularının ihtiyaçları için mevcut boru hatları ve LNG tesisleri, şu aşamada uzun vadeli bir çözüm sunmuyor. Uzmanlar kısa vadede de, bu akışın hızla dengelenmesini sağlayabilecek geniş çaplı alternatiflerin mevcut olmadığını vurguluyorlar.
İki ana petrol güzergahı Mevsimsel ve jeopolitik risklerin birleştiği bu tabloda, petrol taşımacılığında iki ana alternatif güzergah üzerinde duruluyor: Kızıldeniz hattı ve Suudi Arabistan ile Birleşik Arap Emirates arasındaki mevcut boru hattı altyapısı üzerinden Yenbu’ya yönlendirme. Ancak bu seçeneklerin kapasitesi sınırlı ve depolama alanları dar. Uzmanlar, Aramco’nun üretimini artırsalar bile, mevcut hatlardan gelen sevkiyatlar dengelenmesi gereken hacimlerin tamamını karşılayamayacaktır diye uyarıyorlar. Ayrıca Yenbu çıkışlarının sınırlı olması, Aramco’nun bazı varilleri Kızıldeniz’e taşımasını bile kısıtlıyor.
Jeopolitik riskler ve uzun vadeli etkiler Bölgedeki riskler, alternatif hatların da güvenilirliğini tehdit ediyor. Aramco’nun Kızıldeniz hattı üzerinden rafinelere ve enerji santrallerine yönelik sevkiyatlarında görülen kapasite kısıtları, Boru hattı güvenliği sorunu ve Bab el-Mabd Boğazı üzerinden Asya’ya uzanan güzergahlar üzerindeki endişeler, bu geçiş sürecinde önemli bir baskı oluşturuyor. Katar’ın LNG ihracatında kısa vadeli aksaklıklar bile, piyasalarda fiyatları hızla tetikleyebilir. Bu bağlamda, bölgesel enerji güvenliği ve mevcut altyapının dayanıklılığı konuları daha derinlemesine incelemeyi gerektiriyor.
