Türkiye’nin yaşlı nüfusu hızla artarken konut stoğu ve bakım kapasitesinin bu değişime uyum sağlaması için acil adımlar gerekiyor. TÜİK ve uluslararası öngörüler, 65 yaş ve üzeri nüfusun payının 2050 yılında önemli ölçüde yükselmesini gösteriyor; bu durum konut varlığı ve yeni konut üretimi için kritik bir zorluk oluşturuyor. Mevcut durumda 65+ nüfus oranı dikkate alındığında, konut stokunun en az %25’inin yaşlı dostu tasarım standartlarına uyumlu olması gerektiği öne çıkıyor. Ayrıca bakım hizmetleri için bakımevi ve huzurevi yatırımlarının hız kazanması şart sayılıyor.
Bu bağlamda Denge Değerleme’nin çalışmaları, yaşlı dostu konut tasarımı ve bakım mekanizmalarının nasıl geliştirilebileceğine dair net öneriler sunuyor. “Dünya genelinde konut tasarımı hızla yaşlanan nüfusa göre yeniden yapılandırılmalı” diyen uzmanlar, kısa ve orta vadede uygulanabilir adımları şu başlıklar altında özetliyor: Destekler hızlı yatırım için gerekli ve mevcut yatırım teşvikleri, 5 milyon TL üzerinde ve 100 yatak kapasitesine sahip merkezleri kapsarken, bu kapsama yeni ölçekler ve çeşitli bölgeler için esneklik getirilmelidir.
1- İnşaat ve yapım maliyetine yönelik destekler şu alanlarda genişletilmeli: vergi muafiyetlerinin kapsamı ve süresi artırılmalı, kamu arazilerinin uzun vadeli ve düşük bedelli kiralanması sağlanmalı, kredi faiz destekleri yükseltilmeli ve özel sektör için doluluk garantisi sunan bir güvence mekanizması kurulmalıdır. 2- Finansal ve gelir güvencesi: Küçük ve orta ölçekli tesisler için teşvikler yaygınlaştırılmalı, garanti edilen doluluk mekanizmasıyla devletin belirli bir payını güvence altına alacak ödemeler planlanmalıdır. 3- İşletme ve personel desteği: SGK prim desteği ile çalışan kalitesi ve sayısı güçlendirilirken, nitelikli personelin gelir vergisi stopajı belli bir süre için devlet tarafından karşılanmalıdır. 4- Yapım hızını artırma: Ruhsat süreçlerinin tek pencereden yürütülmesiyle hızlandırıcı önlemler hayata geçirilmeli.
Mevcut veriler, Türkiye’nin hızla yaşlanan nüfusu ve mevcut bakımevi kapasitesinin yetersizliği nedeniyle her yıl 5.000–7.000 yeni yatak açığı doğuracağını gösteriyor. Şu anda 65+ nüfusunun yaklaşık 8.7 milyon olduğu ve mevcut yatak kapasitesinin 35.000–40.000 aralığında bulunduğu verilerle, yaşlı bakımı ihtiyacının karşılanması adına kapasite artışının acil bir hedef olduğu görülüyor. Bu ihtiyacı karşılamak için planlanan süreklilikte yatırımlar ve kapasite artışını destekleyecek düzenlemeler ise hayati önem taşıyor.
Tasarımda öne çıkan unsurlar Yaşlanan nüfus, konut tasarımını sadece daha çok konut üretmeye odaklamıyor; aynı zamanda daha erişilebilir, güvenli ve kullanıcı dostu alanlar tasarlamayı da zorunlu kılıyor. Gelecekte planlama, mimari tasarım ve finansman modellerinde yaşlı dostu konut yaklaşımı kritik bir kriter olacak. Bu kapsamda dikkate alınması gereken üç ana ilke mevcut:
- Erişilebilirlik ve hareket alanı: Geniş kapılar, kesintisiz rampalar, güvenli düşme önleyici sistemler ve engelleri azaltan tasarım noktaları.
- Ergonomik tasarım: Ayarlanabilir tezgahlar/dolaplar, kolay açılan pencereler ve kullanımı kolay mobilya yükseklikleriyle kullanıcıya destek veren çözümler.
- Teknoloji entegrasyonu ve sosyal konfor: Uzaktan sağlık izleme, akıllı ev sistemleri ve doğal ışık ile yeşil alanlara erişim gibi öğeler; ayrıca ses ve gürültü kontrolüyle psikolojik konfor sağlanması.
Enerji verimliliği ve sürdürülebilirlik de tasarımın ayrılmaz parçaları olarak öne çıkıyor: iyi hava kalitesi, ısı yalıtımı ve etkili enerji kullanımıyla uzun vadeli bakım maliyetlerini azaltmayı hedefliyor.
