Güçlü bir tartışmanın ortasında, antik kent kazılarının bir kesim uzmanı, GMP kapsamındaki tüm çalışmaların bakanlıktan gelen talimatla durdurulduğu yönündeki iddiaları paylaşmıyor; bunun yerine bütçe ve hesap kitapları ekseninde konunun nasıl şekillendiğini aktarıyor. Uzmanlar, projenin hızlı ve hedef odaklı yürütülmesi adına yapılan kararların, şu an için beklenen mali akışının belirsizliğine yol açtığını belirtiyorlar. Ekibin bazı üyeleri, hızlı çözümler arayışında olan bir durgunluğun eşiğinde olduklarını ifade ederek, saha çalışmalarından elde edilen sonuçların yazılı bir onay ya da direktif ile pekiştirilmediğini vurguluyorlar. Söylenenlere göre, dört yıllık bir program olarak tasarlanan GMP’nin 2028’e kadar sürmesi hedeflenmişti; ancak beklenen ödemelerin ve mali akışının netleşmemesi, ekipleri işsiz ve geçim derdine düşmüş konuma getiriyor. Gündelik geçim kaynağı olarak inşaat sektörüne yönelen bazı arkeologlar için durum, adeta bir dönüm noktası niteliğinde.
İddialar, projeye güvenenlerin evlerini ve yaşamlarını değiştirdiğini gösteriyor; bazı uzmanlar, konutlarını ve ailelerini başka şehirlere taşıyarak, süregelen belirsizlik nedeniyle zor bir süreçten geçiyorlar. Kazı başkanlarının, bütçeden ödeme alacağını umarak iş ortaklarıyla kurduğu ödeme planları, şu an için somut bir yazılı açıklamayla desteklenmiyor. Bu belirsizlik, bazı yönde yeniden yapılandırmayı gerektirecek adımların atılmasına zemin hazırlıyor. Öte yandan Antalya Müzesi olayındaki gibi net açıklamaların ve gerekçelerin eksikliği, kamuoyunda bir tedirginlik yaratıyor.
BAKANLIKTAN AÇIKLAMA
Bu tartışmaların gölgesinde bakanlıktan gelen bilgi, durumun bütçe muhasebesiyle ilgili olduğunu işaret ediyor: “Geleceğe Miras Projesi kapsamındaki kazıların durdurulması söz konusu değildir. Kasım ayında bütçe kesin hesaplarının kapatılması ve Aralık ayında kullanılabilir ödeneklerin aktarılması gibi adımlar, bütçe yönetiminin daha sağlıklı işlemesini hedeflemektedir.” Bu ifadeler, konunun teknik mali değerlendirme düzleminde ele alınması gerektiğini savunuyor.
“İhale, Bilimden Çok Konuşan Bir Sistem”
Arkeolog yazar İdris Özyol, alanda çalışanların paylaştığı görüşlerin çoğunun doğru olduğuna işaret ediyor. Özyol, Geleceğe Miras Projesi’nin, bilimsel temellerden çok ihale dinamiklerine dayanarak şekillenen bir süreç olduğuna dikkat çekiyor. Kazıların ihale üzerinden yürütülmesi, taşeron firmaların metreküp üzerinden hesaplanan maliyetlerle gelir elde etmesi ve bu hesapların “poz değeri” olarak adlandırılan bir mekanizmayla belirlenmesi, kontrol dışı bir mali verimlilik arayışına dönüştüğünü savunuyor. Özek’in ifadesiyle, bazı restorasyon odaklı hedefler ve taş blokların taşınması gibi işlemler, bu hesaplama sisteminin içerisine hapsolmuş durumda.
Özyol, taşınan bir arkeolojik kalıntının önceki konumunun ayrıntılı kayıtlarının tutulmadığını, dolayısıyla geçmiş konumuna geri götürülmesinin teknik olarak mümkün olmadığını söylüyor. Ayrıca ödemelerin metreküp üzerinden yapılması nedeniyle, projenin hızını belirleyen unsurun kazı başkanı değil, taşeron bir müteahhit olduğunu belirtiyor. Başka bir deyişle, ne kadar kazı yapılacağına dair kararlar, aslında sözleşmede belirlenen metreküp hesaplamaları doğrultusunda veriliyor; bu durum, bilimsel kriterlerin önüne geçebiliyor. Bu süreçte, hak edişlerin hızla alınması arzusu taşıyıcı firmaları hızlandırıcı baskı unsuru olarak kendini gösteriyor ve bu durum bilimsel etiğe zarar verebilecek yönleri beraberinde getiriyor.
İdari ve etik zeminler üzerinden yükselen bu eleştiriler, kamu kaynaklarının paylaşımında adalet ve şeffaflık arayışını zorunlu kılıyor.
