Donald E. Westlake’in Balta romanı yayımlandığında ABD’de yankı uyandırdı; The New York Times’tan Deborah Stead, balta olarak adlandırılan vakaların yönetimini ele alan danışmanların bu kitabı okumaktan kaçınamayacağını belirtti. NYT’nin başka bir köşesinde D. Keith Mano, romanın finalinin sürprizlerle dolu olduğunu ifade ederken Burke Devore’un milenyumun amerikan erkek temsilcisi olarak sembolik bir figür olduğunu vurguladı. The Washington Post’un Michael Dirda ise, Devore’un kurumsal Amerika’nın kalbini sarsan bir patrona dönüştüğünü, bir şirketin pembe fişle binlerce hayatı nasıl yok edebileceğini gösterdiğini yazdı. Yıllar sonra The Nation ise Westlake’in yaratıcı damgasını 80’ler Reagan dönemi darvinizmiyle ilişkilendirerek, ABD’nin açgözlülüğünü yeniden düşünmeye davet ediyordu.
Westlake ne anlatıyor? Şirketin küçülme politikasına kurban giden Burke Devore, 18 ay boyunca iş bulamaz ve kendi kendine yeni bir iş kurmayı kafasına koyar. Bu kararı, içinde bulunduğu çaresizlik onu yedi meslektaşını ortadan kaldırmaya yönlendirecek kadar güçlendirir. Kendini şöyle özetler: Ya yapabilirim ya yapamam. Her şey boşa gitmesin diye bir çıkış yolu bulmalıyım. Ardındaki motivasyon, Park Chan-wook’un bu temayı sinemaya taşımasına ilham olur.
Westlake’in sözleri ile Fresh Air programındaki açıklamaları, orta sınıfın kurallara olan güveninin nasıl bir anda sarsılabildiğini ve bu sarsıntının bireyin davranışlarını nasıl değiştirdiğini gösterir: “İşsiz ve orta sınıf bir yönetici için bu bir ihanet hissi yaratır; çünkü kurallar onun için değişmiştir.”
Chan-wook’un dünyası Park Chan-wook, şiirsel bir dil ile anlatılan bir kara komedi yaratır. Man-soo adındaki müdür, ABD menşeli bir şirkette çalışırken küçülme politikalarıyla yüzleşir ve kaybın eşiğine itilir. Yolda karşılaştığı zorluklar, ailesinin yükünü artırır ve Man-soo’nun iç dünyası yavaşça çatırdar. Bu süreçte, kullanışlı köleler ve kapitalizmin açgözlülüğü ile yüzleşir; “başka yolu yok” diyen bir dürtüyle hareket eder. Şiddet ve hayatta kalma arasındaki çizgi giderek bulanıklaşır ve kahramanın iç çatışması, suç ve ahlak konularını merkeze taşır.
Freud’un “ilkel insan” kavramı üzerinden kısa bir analiz, bu dürtünün toplumsal bağlamını derinleştirir: ilkel arzular ölümle olan ilişkiyi ve yaşamın korunması için gereken kararlılığı nasıl etkiler?
Gavras’a ve ötesine bakış Costa-Gavras’ın 2005’teki yorumu ile Park Chan-wook’un yaklaşımı arasındaki farklar dikkat çeker. Gavras, politik mesajı öne çıkarırken Chan-wook, bireyin iç dünyasını ve ekmek kavgasını karakomedi ile harmanlar. Ancak her iki bakış da kapitalizmin birey üzerindeki baskısını görünür kılar ve izleyiciyi bir yönlendirme yerine düşünmeye çağırır.
Filmin başlangıcında devrimci bir ton kurulsa da, finalde bu tutum net bir çözüme kavuşmaz. Chan-wook, direnişin değerini kabul ederken, geleceğe bakmanın ve olası korkulardan etkilenmemenin önemini vurgular: gerçek ilerleme, mevcut güvenlik duvarlarını kırmanın bedelini göze alabilmektir.
Çözüm ve düşünceler Günümüz sendikalaşma ve işçi hakları bağlamında, yok edilen iş gücü ve üretim gücünün birey üzerindeki etkisi günümüz teknoloji ve maliyet odaklı toplumunda bir kez daha tartışılmaktadır. “Başka Yolu Yok” sorusunu sadece bir film olarak değil, kapitalizmin kurumsal doğasına karşı bir ahlaki sınav olarak görmek gerekir.
