Ortadoğu’da İran merkezli çatışmalar küresel enerji piyasalarını sallarken, havacılık sektörü doğrudan etkilenmeye başladı. Savaşın başlandığı günden bu yana yaklaşık 50 bin uçuş iptal edildi ve Dubai Havalimanı’nın tam kapasitede çalışamaması, küresel uçuş ağında ciddi aksamaya yol açtı. Petrol fiyatlarındaki yükseliş, jet yakıtı maliyetlerini de hızla artırdı.
İflas riski uyarısı Uzmanlar, jet yakıtı maliyetinin havayolu operasyonlarının toplamını yüzde 20–30 oranında yükselttiğini belirtiyor. Havayolları ise genellikle uzun süre önceden satılan biletler nedeniyle bu ek giderleri hemen fiyatlara yansıtmakta zorlanıyor. ABD’de ocak ayında jet yakıtı için galon başına ortalama 2.36 dolar ödenmişken, savaşın ardından bu rakamın hızla yükseldiği bildiriliyor. Analistler, maliyet artışının talebi baskı altına alırken kâr marjlarını da daraltabileceğini vurguluyor.
Griff; Ortadoğu’ya yönelik uçuşların durması ve yakıt maliyetlerindeki artışın, özellikle düşük maliyetli havayolları için büyük risk oluşturduğunu ifade ediyor. “Böyle devam ederse bazı şirketler iflas edebilir” diyen havacılık yazarı, bu durumun uzun ve kârlı rotalarda bile maliyet baskısını artıracağını öne sürüyor. Deutsche Bank analizleri ise ABD’de bazı uçuşlarda ortalama bilet fiyatlarının %15–%124 aralığında yükseldiğini gösteriyor. Örneğin Spirit Airlines’ta mart sonunda satılan bazı biletler 86 dolardan 193 dolara çıktı. Uzak mesafeli seferlerde artış oranlarının da yüksek olduğu belirtiliyor.
Maliyetler nasıl sınırlandırılabilir? Artan giderlere karşı bazı havayolu şirketleri yakıt riskini azaltmaya çalışıyor. Bu yönteme yakıt riskinden korunma (fuel hedging) deniyor; gelecekteki yakıt maliyetini sabitlemek için finansal sözleşmeler kullanılır. Ancak bu strateji nakit gerektirdiğinden, petrol fiyatlarının düşmesi halinde bile uçuş için daha pahalı yakıt alınmasına yol açabiliyor. Ayrıca bazı filoları daha verimli uçaklarla güncelleyerek yakıt tüketimini azaltmayı hedefliyorlar; modern motorlar ve hafif gövde tasarımları sayesinde koltuk başına tüketim yaklaşık %10 azalıyormuş. Sektörde biyoyakıt kullanımı da artıyor; 2025 itibarıyla havacılık yakıtının yaklaşık %7’sinin biyoyakıt olacağı öngörülüyor.
Boeing 777 ve yakıt kapasitesi Uzun menzilli uçaklar büyük yakıt depolarına sahip. Örneğin Boeing 777 yaklaşık 170 bin litre yakıt alabiliyor ve bu kapasite uçağın yaklaşık 14–16 saat kesintisiz uçuş yapmasını sağlıyor. Bir saatte ortalama 6–7 ton yakıt tüketimi uçuş mesafesine bağlı olarak değişiyor; 10 saatlik bir uçuşta toplam tüketim 70 tonun üzerine çıkabiliyor. Petrol fiyatlarındaki yüzde 60’a yaklaşan artışlar ise maliyetleri daha da hızla yükseltiyor.
Fiyat artışları havayollarını etkiliyor Artan jet yakıtı maliyetleri nedeniyle pek çok havayolu bilet fiyatlarını artırdı veya yakıt ek ücreti uygulamaya başladı. Fiyat değişikliklerini açıklayan bazı şirketler arasında Qantas, SAS, Cathay Pacific, Air France-KLM, Air India ve Thai Airways gibi isimler yer alıyor. Bazıları doğrudan bilet fiyatlarını yükseltiyor, bazıları ise yakıt ek ücretiyle yükü paylaşıyor.
Piyasa üzerindeki baskı devam ediyor Brent petrol şu sırada 106 dolar bandında, WTI ise 100 doların üzerinde seyrediyor. Bu yükseliş, enerji fiyatlarının diğer varlıklar üzerindeki baskısını sürdürürken altın fiyatlarını da etkilemeye devam ediyor. Külçe altın ons başına yaklaşık 5.000 dolar seviyesinde işlem görürken, gram altın haftaya 7.242 TL civarında başlamasına rağmen gün içinde değer kaybetti.
