SGK, kayıt dışılıkla mücadele kapsamında denetimlerini sıkılaştırmaya devam ediyor. Yapılan analizler neticesinde mevzuata aykırı işlemler tespit edilen 3 bin 273 sahte iş yeri üzerinden bildirilen binlerce kişinin sigortası ve emekliliği iptal edildi. Kurum, sahte sigortalıları tespit etmek amacıyla yıllık olarak denetim mekanizmalarını güçlendiriyor. Yapay zeka destekli sistemler ve gelişmiş algoritmalarla milyonlarca veri incelenerek, çalışan görünmesine rağmen fiilen çalışmayan kişilerin tespit edilmesi sağlanıyor. 245 bin 740 kişinin sigortası ve emekliliği iptal edildi sonucuna yol açan en son denetimler, sahte iş yeri sayısının üzerinde yoğunlaşıyor.
SGK DENETİMLERİ NASIL YÜRÜTÜLÜYOR? Şüpheli durumlar için iş yeri tescil ve giriş-çıkış evrakları ayrıntılı biçimde gözden geçiriliyor. Gerekirse iş yeri fiziksel olarak denetleniyor ve çalışanlara yöneltilen sorularla doğrulama yapılıyor. Ayrıca çevre taraması da gerçekleştiriliyor; komşu esnaf ve bina sakinlerinden iş yerinin faal olup olmadığına dair bilgi toplanıyor. İş yerinin kapasitesi ile faturaların büyüklüğü karşılaştırılarak bildirilen sigortalı sayısı ile orantısızlık olgusu tespit edildiğinde sahte işlem olabileceği değerlendiriliyor.
“PRİMLER YANIYOR, MAAŞLAR GERİ İSTENİYOR” Denetimlerle sahte işlemin bulunduğu anlaşıldığında ağır yaptırımlar gündeme geliyor: Önce ödenmiş sigorta primleri devlet hazinesine iade edilmeyerek irat kaydediliyor. Emeklilikle sonuçlanan bir durum söz konusuysa emekli aylığı iptal ediliyor ve şimdiye kadar ödenen emekli maaşları, istirahat ve doğum-çocuk yardımları ile protez gibi sağlık ödemeleri dahil tüm tutarlar yasal faiziyle geri talep ediliyor. Ayrıca işverenin devletten aldığı teşvik ve destekler de gecikme zammı ile tahsil ediliyor. Haksız menfaat sağlananlar hakkında Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusunda bulunuluyor.
“GERİYE DÖNÜK 10 YILLIK İNCELEME YAŞANABİLİR” SGK, hatanın kaynağına göre hareket ediyor. Vatandaşın kendi hatası veya kasıtlı bir usulsüzlük söz konusuysa geriye dönük 10 yıllık inceleme yapılıyor; kurum hatası ise süre 5 yıl olarak uygulanıyor. Her iki durumda da haksız yere ödenen emekli maaşları ve sağlık giderleri, ödenen tarihten itibaren yasal faiziyle geri talep ediliyor.
“SUÇSUZ OLDUĞUNU DÜŞÜNEN EMEKLİLER NE YAPMALI?” İşverenin usulsüzlük yapması sigortalıyı da etkileyebiliyor ve SGK işlemi iptal edebiliyor. Ancak bu durumdan haberi olmayan ve iş yerinde gerçekten çalıştığını ileri süren vatandaşlar için yargı yolunun açık olduğu belirtiliyor. Mağdur kişiler, döneme ilişkin fiili çalışmalarını kuvvetli delillerle ve tanık beyanlarıyla mahkemede ispat edebilirler. Böyle bir durumda mahkeme kararıyla SGK’nın iptal işlemi bozulabilir; ödenen emekli maaşları ve cezalar iade edilebilir.
