Orta Doğu’daki çatışmalar, 28 Şubat sonrası İran’a karşı saldırılar ve ardından gerçekleştirilen misillemelerle küresel enerji, gıda ve emtia piyasalarını baskı altında bıraktı. Savaşın gölgesindeki bu bir aylık dönemde, özellikle Hürmüz Boğazı çevresindeki güvenlik endişeleri yükselirken tedarik zincirlerinde aksaklıklar kaydedildi.
Enerji kanallarındaki kısıtlamalar, tarım için gerekli gübre ve taşıma maliyetlerinde artışa yol açtı; bu durum, üreticilerin ekim planlarını yeniden yapılandırmalarına zemin hazırladı. Yüksek nitrojenli gübrelerin maliyetlerindeki yükseliş, bazı çiftçileri daha az gübre gerektiren ürünlere yönlendirmeyi hedefleyen bir tercih değişikliğine itebilir.
Spot piyasalarda tarımsal emtia fiyatları, küresel konjonktürdeki bu maliyet baskılarının bir sonucu olarak hareketlendi. S&P GSCI Agriculture Spot Endeksi, savaş sürecinde yaklaşık %4,1’lik bir artış kaydederken, tarihsel olarak yaklaştıkları verilerle karşılaştırmalı bir görünüm ortaya çıktı. En yakın işlem gününden sonraki dönemde ise endeks 368,83 olarak belirlendi.
Çiftçiler için maliyet baskıları yalnızca gübreyle sınırlı kalmadı; buğday, mısır ve pirinç gibi temel ürünlerde piyasa hareketleri, soya fasulyesi tarafında ise nispeten sınırlı bir düşüş yaşattı. ABD’de Intercontinental Exchange’te kahve, şeker ve pamuk gibi ürünlerde fiyatlar yükseldi; kahve ve şeker başta olmak üzere bazı emtialarda artışlar kaydedildi.
Uzun vadeli görünümde, artan enerji maliyetleri ve sigorta primleri, bazı büyük ölçekli tesislerin üretimi geçici olarak durdurmasına yol açtı. Uluslararası analizlere göre bu eğilimlerin devamı halinde tarım emtia fiyatlarında kalıcı yukarı yönlü baskılar daha belirgin hale gelebilir.
“Dünyayı yeniden bir tarım enflasyonu beklemektedir” şeklinde özetlenen değerlendirmeler, uzmanlar arasında en çok konuşulan konular arasında yer almakta. Petrol ve gübre fiyatlarındaki artış, tarım grubu emtialarına olan etkisini küresel ölçekte hissettirmeye devam ediyor. Hürmüz Boğazı’ndaki aksaklıklar, kuzey yarımkürede ekim sezonunun başlamasıyla birlikte arz güvenliğini tehdit eden kritik bir konuma yükseldi.
İran, Suudi Arabistan, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn’in gübre ticaretindeki önemine işaret eden uzmanlar, dünya pazarında azotlu gübre ve fosfor bazlı girdilerin kesintiye uğramasının rekolte etkilerini tetikleyebileceğini belirtiyor. Analistler, özellikle tarım girdilerinin küresel tedarik zincirindeki kırılganlığına dikkat çekiyor ve alternatif ticaret yollarının devreye girmesinin enerji maliyetleriyle birleşen etkileri hafifletmesi gerektiğini vurguluyorlar.
Gıda fiyatlarındaki riskler, özellikle gübre ve enerji maliyetlerindeki artışların tarım ürünleri verimliliğini ve küresel arz güvenliğini nasıl etkileyeceğini yakından takip ediyor.
