Boğazların transit geçiş rejiminin, özellikle Hürmüz Boğazı gibi kilit bölgelere ilişkin olarak, tamamen veya süresiz kapatılmasının uluslararası deniz hukukunun temel akış kurallıyla uyumlu olmadığı yönünde görüşler öne sürülüyor. Enerji arzının küresel kırılganlığı bağlamında bu bölgenin kapatılmasının doğuracağı ekonomik etkiler ve sigorta piyasasındaki muhtemel geri çekilmeler, risk algısını hızla artırdı. İran’ın bu boğazı kapatma yönündeki açıklamaları, enerji tedarikinin kritik olduğu dönemde dünya çapında güvenlik ve fiyatlar üzerinde belirgin baskılar oluşturdu.
Esenyel, Hürmüz Boğazı’nın Basra Körfezi ile Umman Denizi arasındaki konumuna dikkati çekerek, enerji taşımacılığının bu dar boğazdan geçişle ne kadar entegre olduğunun altını çiziyor. Yoklukta bile bağımlılığın sürmesinin kaçınılmaz olduğunu ifade eden uzman, alternatif rota arayışlarının boğazın tam ikamesi olmayacağını, daha çok riskleri azaltmaya yönelik bir strateji olarak değerlendirileceğini belirtiyor. Kısa vadede bu tartışmalar taşımacılık geometrisini değiştirmekten çok, operasyonel esneklik ve çeşitlendirme olanaklarını artıracaktır.
Uluslararası deniz hukukuna göre transit geçişin temel ilkeleri, boğazlarda tüm gemi ve hava araçlarının serbest geçiş hakkını güvence altına alır. Kıyı devletler bu hakkı engelleyemez; ancak güvenlik ve denetim gerekçeleriyle geçişlere sınırlamalar getirebilir. İran’ın zaman zaman “zararsız geçiş” gibi uygulamalarla sınırlı müdahaleye başvurması, güvenlik kaygılarının öne çıkmasıyla ilişkilendiriliyor. Bu çerçevede, Hürmüz Boğazı’nın tamamen veya süresiz kapatılmasının temel geçiş rejimleriyle uyumlu olmadığı yönündeki görüşler baskın kalıyor.
Sigorta tarafında ise poliçe hükümlerinin dikkatle okunması gerekiyor. Sigortacının teminatı kendi takdirine göre çekmesi genelde kural olarak mümkün değildir; fakat sözleşmedeki özel hükümler, ek prim uygulamaları ve kapsam daraltma gibi durumlar için alan açabilir. Özellikle savaş riskleri, ambargo uygulamaları ve rota değişiklikleri gibi hallerde ek prim talebi ve teminatı kısmen veya tamamen askıya alma ihtimali doğabilir. Böyle aşamalarda poliçe metninin usule uygun olarak uygulanması hayati önem taşır; aksi halde tazminat yükümlülüğünün başlaması söz konusu olabilir.
Alternatif teminat ve risk azaltma yolları için çeşitli çözümler öne çıkıyor. Aynı riskin başka bir sigorta şirketi veya reasürans destekli bir konsorsiyum tarafından üstlenilmesi; gemi için düzenlenen gövde-makine sigortasından bağımsız olarak savaş risklerini kapsayan ek teminatın alınması gibi seçenekler gündeme geliyor. Ayrıca riskli bölgelere yapılacak seferlerin ertelenmesi, rota değişiklikleri ve yük/kira sözleşmelerinin yeniden müzakere edilmesi de pratikte yaygın olarak tercih edilen stratejiler arasında. Bu çözümler, ek primler ve gecikme maliyetleri üzerinden paylaşılabilir ve genelde piyasanın risk iştahı ile reasürans kapasitesine bağlı olarak şekillenir.
Riskler çok yükseldiğinde uygulanabilirlik sınırlarını zorlayabilir. Sigortacılar risk algısı ve reasürans kapasitesiyle belirlenen dinamik bir fiyatlama sürecine sahiptir. Bu süreçte belirli bir risk alt limiti çizilir ve aşıldığında ek primler astronomik hale gelebilir ya da teminat fiilen bulunamayabilir. Boğazı kullanamayan gemilerin karşılaşacağı ek maliyetler ve operasyonel zorluklar, devlet müdahalesi veya haksız fiil kapsamında uluslararası sorumluluk tartışmalarını da gündeme getirebilir. Ancak çoğu durumda özel hukuk sözleşmeleri ve sigorta mekanizmaları üzerinden maliyetler paylaşılır.
