Kapalı olan Hürmüz Boğazı nedeniyle küresel gübre piyasasında dalgalanmalar sürüyor. Gübre üretiminin kritik merkezlerinden biri ve ticaret aksının tam ortasında bulunan bu durum, ülkeleri yeni tedarik kaynakları arayışına itiyor. Mevcut stoklar dışında Rusya’dan da belirli miktarda gübre temin edildiği belirtilirken, Fas ve Cezayir ile görüşmelerin sürdüğü kaydediliyor. Mevsim olarak stokların sonbahara kadar yeterli olması öngören açıklamalar, yaz sonrasındaki ekimler için hazırlıkları da gündemde tutuyor.
ABD-İsrail’in İran’a yönelik operasyonları sonrası İran’ın bölgedeki ABD üsleri ve Körfez ülkelerinin kritik noktalarını hedef almasıyla oluşan savaş atmosferi, tarımsal üretimin geleceğini tehdit etmeye devam ediyor. Hürmüz Boğazı’nın kapanması nedeniyle küresel gübre tedarik zincirinde yaklaşık %40 oranında daralma yaşandığı iddia ediliyor. Bu durum, çeşitli gübrelerdeki fiyatların hızla yükselmesine yol açarken ülkeleri mevcut stoklarla hareket etmeye ve yeni kaynak pazarları araştırmaya itiyor.
Farklı önlemler alınmaya devam ediliyor Türkiye’nin yıllık gübre ihtiyacının yaklaşık 7 milyon ton olduğu değerlendiriliyor; bunun yaklaşık 5 milyonu ithal olarak karşılanıyor. Körfez Bölgesi ve Asya geçişlerinin savaş nedeniyle zorlaşması, bu bölgelerin lojistik akışını etkiliyor. Jeopolitik konum ise bazı hammaddelerde ihracatı kısıtlayan Rusya’nın alternatifsiz olmadığını gösteriyor; Cezayir ve Fas ile de temaslar sürüyor.
Yurtiçinde gübre teminatı ve fiyat artışını dengelemek amacıyla çeşitli önlemler alınmış durumda. Gübre ihracatı durdurulmuş, ithal gübreye uygulanan ekstra vergiler ise sıfırlanarak iç piyasaya destek sağlanıyor.
Küresel arz üzerinde baskı Dünyada yıllık yaklaşık 200 milyon ton gübre üretimi gerçekleşiyor. Körfez bölgesi, yıllık 16 milyon ton gübre üretiminin merkezi konumunda olduğu gibi Çin ve Hindistan gibi büyük üreticilerin ithalat ve ihracatında da kritik bir geçiş hattı işlevi görüyor. Hürmüz Boğazı nedeniyle kilit tedarik yollarında yaşanan sorunlar, Şubat ayı sonunda ton başına yaklaşık 482.50 dolar olan üre fiyatlarının mart ortasında yaklaşık %50 artışla 720 dolara kadar yükselmesine yol açtı.
İç piyasada görülen artışlar Türkiye’de hububat gübreleme dönemine denk gelen dönemde üre gübre fiyatları ton başına 25 bin liradan 35 bin liraya çıktı. Fosfor ağırlıklı taban gübrelerin kilosu ise 34 liradan 44 liraya yükseldi; DAP kaynaklı gübrelerin de ton fiyatı 40 bin liranın üzerine çıktı. Savaş öncesine göre genel olarak gübre fiyatlarında %25 ila %60 arasında bir artış söz konusu oldu. Gübre Üreticileri İthalatçıları ve İhracatçıları Derneği (GÜİD) Yönetim Kurulu Başkanı Gökhan Uzunoğlu, stoklar açısından şu ana kadar bir sorun bulunmadığını belirtti ve sonbahara kadar sıkıntı beklemediklerini ifade etti. Ayrıca üreticilerle uzun süredir görüştüklerini, bakanlıkla olan temasların sürdüğünü vurguladı; ulaşım ve dağıtımda sıkıntı olmadığını, ancak maliyet kalemleri olarak nakliye ve mazot fiyatlarının artış gösterdiğini sözlerine ekledi.”
