Türkiye, arıcılık alanında kayda değer bir kapasiteye sahip olup, 2025 yılı verileriyle bu alanın sadece bal üretimiyle sınırlı olmadığını gösteriyor. Arılar ve diğer tozlayıcılar ekosistem ve gıda güvenliği açısından kritik rol üstlenirken, ülkedeki zengin bitki örtüsü ve iklim çeşitliliği, arı popülasyonunun sürdürülebilir şekilde gelişmesini destekliyor. Dünya Arı Günü vesilesiyle yapılan açıklamada, arıcılığın toplumun tarımsal üretimdeki kilit rolü ve bal ile arı ürünlerinin ekonomideki değeri bir kez daha vurgulandı.
2025 yılındaki üretim ve işletme göstergeleri kapsamında Türkiye’de 96 bin 646 arıcılık işletmesi ve 8 milyon 817 bin 155 bal kovanı bulunuyor. Bu dönemde toplam bal üretimi ise 97 bin 253 ton olarak kayda geçti. Türkiye, koloni sayısı ve bal üretiminde dünya sıralamalarında üst sıralarda yer almakta; Avrupa Birliği içinde ise ilk konumdadır. Ayrıca coğrafi işaretli bal çeşitlerinin sayısı 39’a ulaşırken, Bingöl balı ile Yenice ıhlamur balı AB tarafından coğrafi işaretlenen iki örnektir. Dünya çam balı üretiminin büyük bir bölümü ülkemizde gerçekleşmekte ve bunun önemli bir kısmı Muğla’da üretilmektedir.
Hayvancılık yol haritası kapsamında arıcılığa yönelik destekler genişletildi. Kadın ve genç yetiştiricilere %40, gezginci arıcılara %30, 1’inci derece tarımsal amaçlı örgütlere %20 ilave destek sağlanıyor; ayrıca izole bölgelerde yaşayan yerli arı ırklarını korumaya yönelik teşvikler de uygulanıyor. Kırsal kalkınma programları çerçevesinde arıcılık yatırımları, ekipman ve işleme tesisleri için hibe ve teşvikler mevcut. Bal dışı ürünlerin üretimini artırmaya yönelik çalışmalara da ağırlık veriliyor; propolis, polen, arı sütü ve arı zehri gibi ürünlerin üretimi teşvik ediliyor. Organik tarım mevzuatı kapsamında faaliyette bulunan arıcılar, sertifikalı üretim şartıyla arılı kovan başına destek almaya devam ediyor ve teknik eğitimlerle kapasite geliştirme süreçleri sürdürülüyor.
Türkiye’nin arı genetik kaynakları açısından merkezi bir konumu bulunuyor. Anadolu ve Kafkas arıları gibi yerli ırk ve ekotiplerin korunması için üniversiteler ile arı yetiştiricileri birlikleri iş birliği içinde ıslah çalışmaları yürütülüyor. Damızlık materyalin kalite ve saflık açısından önemi, bölgesel ekotiplerin korunması ve ıslah çalışmalarının ana arı üretiminde etkili kullanımıyla artacak. Bu çerçevede istenen sonuçlar arasında arıcılık için verimliliğin yükseltilmesi ve maliyetlerin düşürülmesi, koloni kayıplarının azaltılması ve bal üretiminin kalitesinin artırılması yer alıyor.
Islah programları ve entegrasyonla verimlilik hedefi doğrultusunda damızlık ana arı üretimi artırılıyor ve bölgesel arı ırklarının yaygınlaştırılması için yeni çiftleşme bölgeleri kurularak genetik saflık korunuyor. Ulusal Damızlık Sistemi’nin devreye alınmasıyla arı ıslah çalışmaları Bakanlık ile Türkiye Arı Yetiştiricileri Merkez Birliği ve ilgili birimler arasında daha entegre bir şekilde yürütülecek; böylece izleme ve yönlendirme süreçleri güçlendirilecek. Bu adımlar, arıcılığın sürdürülebilirliğini pekiştirmek ve ıslah programlarının etkili bir şekilde uygulanmasını sağlamak için kritik öneme sahip.
