Video oyunlarının, oyunculara karmaşık becerileri gerçekçi simülasyonlarda tekrar tekrar deneyimleme fırsatı sunduğu düşüncesi, psikoloji profesörü Aaron Seitz ve ekibinin vurguladığı bir bakış açısında öne çıkıyor. Klasik beyin egzersizi kalıplarını aşan ana akım oyunlar, basitlikten çok katmanlılık ve dinamik uyuma dayanıyor; bu yüzden becerilerimizi sürekli yeniden şekillendirebiliyor.
Bu iddiaları destekleyen araştırmacı takımında C. Shawn Green (Wisconsin–Madison Üniversitesi) ve Carlos Coronel (Trinity College Dublin) gibi isimler yer alıyor. Özellikle gerçek zamanlı strateji ve hızlı aksiyon oyunlarının bilişsel faydalarının daha belirginleştiğini belirtiyorlar. Oyunların temposu, karar yoğunluğu ve görsel yoğunluk, beynin ne kadar “eğitim aldığına” dair doğrudan izler taşıyor.
2024 yılında NeuroImage dergisinde yayımlanan çalışmada Coronel ve ekibi, 30’un üzerinde deneyimli StarCraft II oyuncusunun beyin taramalarını, hiç oynamamış 30 katılımcıyla karşılaştırdı. Sürekli kaynak yönetimi, çoklu görev ve zaman baskısı içeren bu strateji oyununun, oyuncuların beyinlerinde görsel dikkat ve yürütücü işlevlerle ilişkili bölgeler arasındaki bağlantıları güçlendirdiğini gördüler. Verimli bilgi işleme yeteneğinin artması da bu bulgulardan biriydi.
İlginç olan, bu etkilerin yalnızca uzun süre oyun oynamış kişilerle sınırlı olmaması. Çalışmalar, birkaç hafta içinde toplam yaklaşık 30 saat oyun oynamanın bile belirgin değişimlere yol açabildiğini gösteriyor. Bu katılımcıların beyin yaşlanma hızlarının, Hearthstone gibi kart tabanlı bir oyunu daha yavaş oynayanlara göre daha farklı seyrettiği gözlemlendi. Coronel’e göre fayda, uzmanlığa varmadan önce bile kendini belli ediyor.
Communications Biology dergisinde yayımlanan bir deney, oyun oynamayan 52 yetişkinin üç ay boyunca ya hızlı tempolu bir aksiyon oyunu ya da daha yavaş bir simülasyon oyunu oynamasını içerdi. Aksiyon oyunu, görsel algı ve çalışma belleği gibi temel bilişsel alanlarda hızlı ilerleme kaydettirdi.
Doğru oyunu seçmek önemli. Green’e göre mekanizma, beynin doğru zamanda doğru bilgiyi seçmeyi öğrenmesinde yatıyor. “Neye dikkat edeceğinizi, neyi bastıracağınızı ve her denemede daha çok bilgi toplamayı öğreniyorsunuz. Bu da öğrenme hızını artırıyor,” diyor.
Ancak bilim insanları bu bulgulara temkinli yaklaşıyor. Seitz, mevcut bilişsel testlerin çoğunun hızlı görsel tepkilere dayandığını ve bunların gerçek hayatta karşılaşılabilecek daha yavaş ve karmaşık karar süreçlerini tam olarak yansıtmayabileceğini hatırlatıyor. Hangi oyunların, kimler için hangi bilişsel hedeflere en çok hitap ettiğine dair kesin verinin henüz sınırlı olduğunu vurguluyorlar.
Bir diğer ortak tablo ise denge. Saatlerce oyunun başında kalmanın beyin sağlığı için sihirli bir çözüm olmadığı ortada. Coronel, oyun oynamanın fiziksel aktivite, sosyal etkileşim ve uyku gibi unsurlarla dengeli olması gerektiğini hatırlatıyor. Sonuç olarak bilim insanları, tek bir alışkanlığın beyni genç tutmaya yeterli olmadığını kabul ediyor. Sağlıklı bir beyin için oyunlar, egzersiz, yaratıcı uğraşlar, dinlenme ve sosyal bağların birlikte var olması gerektiğini savunuyorlar.
