Geçtiğimiz ay Selimiye Camii’nin restorasyon çalışmaları, restorasyon sürecindeki müdahalelerin eserin tarihi dokusunu nasıl etkilediğine dair kaygıları yeniden gündeme getirdi. Restoratörler, sanat tarihçileri ve sivil toplum aktörleri, yapılan müdahalelerin mirasın özündeki tarihsel katmanları zedelediğine işaret etti. Sosyal medyada paylaşılan fotoğraflar, öncesi-sonrası karşılaştırmalarıyla tepkiyi hızla büyüttü ve mahkeme süreci için bir temel oluşturdu. Yapılan açıklamalarda, mevcut işlemlerin telafisi güç zararlar doğurabileceği ihtimali üzerine vurgu yapılarak yürütmenin durdurulması talep edildi ve süreç mahkemece durduruldu.
AKP iktidarı döneminde restorasyon gerekçesiyle pek çok yapı üzerinde yürütülen müdahaleler, eleştirilere konu olmaya devam ediyor. Osman Aydoğan, sehriyar.info’da konuyla ilgili kapsamlı bir analiz yayımlayarak, Selimiye Camii örneğini yalnızca bir restorasyon vakası olarak görmenin eksik kalacağını belirtti. Aydoğan, caminin merkez kubbesindeki değişimin potansiyel etkilerini vurgulayarak, “kültür katliamının son örneği” nitelemesini kullanıyor. Restorasyon süreci, kalem işleri ve duvar resimlerinde yapılan müdahalelerin dikkat çekici ölçüde yanlış uygulamalara yol açtığını ifade ediyor.
Aydoğan’a göre, tespit ve tahkik heyetinin kararları kamuoyundaki tepkiyi yatıştırmayı amaçlıyor olabilir; ancak kararların yüksek sesli eleştirileri dindirmesi zor görünüyor. Heyet üyelerinin basına verdiği demeçlerden yola çıkarak Türk kimliğini reddeden ve Selefi Vahhabi düşüncesine vurgu yapan ifadeler, tartışmayı daha da alevlendirdi. “Tevhide ve sünnete götürmeyen her türlü unsurun, oradan edepli şekilde kaldırılması icap eder” şeklindeki sözler, restorasyonun ideolojik zemine çekileceği endişelerini güçlendirdi. Aydoğan, “IŞİD’in Suriye ve Irak’taki tahribatını Türkiye’deki uygulamalara benzeten” bir karşılaştırmayla, bu yaklaşımın ülke içindeki kültür ve sanat alanında da yayıldığını savunuyor.
Restorasyon adı altında kültür ve sanat katliamı iddiaları, Türkiye’nin pek çok yapısında benzer kaygıları tetikledi. Aydoğan, Çorum Ulu Cami, Kastamonu Nasrullah Cami, Kapalı Çarşı, İznik Nilüfer Hatun İmareti içindeki Türk İslam Eserleri Müzesi, Bursa Şehzade Mustafa Türbesi kubbesi, Trilye Fatih Camisi, Zeyrek Cami, Malatya Silahtar Mustafa Paşa Kervansarayı, İzmit Orhan Cami, Üsküp Sultan Murad Camii ve Ayasofya Şehzadeler Türbesi ile İstanbul Haseki Hürrem Sultan Camii gibi pek çok örnekte aynı yaklaşımın benzer sonuçlar doğurduğunu görsellerle açıklıyor. “Bu restorasyonlarda tezyinat, süsleme ve hat sanatlarının kazındığı, yerine sanki beyaz badana ile kaplandığı bir tablo oluşuyor” ifadesiyle eleştirilerini özetliyor.
(Çorum Ulu Cami kubbesinin öncesi-sonrası) (Kapalı Çarşı Restorasyon öncesi-sonrası) (Malatya Silahtar Mustafa Paşa Kervansarayı öncesi-sonrası) (İstanbul Haseki Hürrem Sultan Camii restorasyon öncesi-sonrası)
