36. NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi’nin ikinci gününde liderler yeniden bir araya geldi; aile fotoğrafının ardından Kuzey Atlantik Konseyi toplantısı başladı. 7 Temmuz’da yürütülen bakanlar düzeyindeki görüşmelerin ardından bugün büyük resmi oluşturan resmi oturumlar gerçekleştirilecek. Trump’ın Ankara temasları öncesi ve sonrasındaki mesajları zirvenin gündemini belirleyen ana etkenler arasında yer aldı; Grönland konusunu yeniden gündeme taşıması ve İran’a yönelik operasyonlar bağlamında Avrupa ülkelerinden beklediği desteğin tam olarak alınamaması, tartışmaların odak noktalarını oluşturdu. NATO kaynakları, liderlerin sürpriz açıklamalardan kaçınması gerektiğini vurgularken zirvenin istikrarlı geçişle sonuçlanması üzerinde durdu.
Güncel oturumlarda savunma bütçelerinin hangi oranda artırıldığı ayrıntılı olarak incelenecek. Lahey’deki 2025 kararlarıyla hedeflenen gayrisafi yurt içi hasıla içindeki savunma payının yüzde 5’e çıkartılması hedefi, bu zirvede fiilen nasıl hayata geçirildiğini gösterecek. Estonya, Letonya, Litvanya ve Polonya hedefin üzerinde ilerlerken, Türkiye’nin oranında kayda değer bir artış gözlemleniyor: yaklaşık %3.8’e yükselen savunma harcamaları.
Savunma sanayisinin güçlendirilmesi başlığı altında üretim kapasitesinin genişletilmesi, ortak alımlarla tedarik güvenliğinin artırılması ve yenilikçi teknolojilerin entegrasyonu öncelikli konular arasında yer alıyor. İlk gün açıklanan NATO Savunma Forumu’nun milyarlarca dolarlık yatırımları, dönüşümün sahadaki etkisini somut şekilde gösteriyor. Son 10 yılda Avrupa’daki üyeler ve Kanada toplamda 1,2 trilyon dolarlık savunma yatırımı yaparken, 2025’te bu alanda görülen artış yaklaşık %20 olarak not ediliyor.
ABD’nin Avrupa’daki savunma rolünü yeniden yapılandırma çabası, zirvenin önemli gündem başlıklarından biri olarak öne çıkıyor. NATO 3.0 olarak adlandırılan yeni dönemde, Avrupa ülkeleri daha fazla kolektif savunma sorumluluğu üstlenecek; konvansiyonel kapasite güçlendirilecek ve yük paylaşımı adil biçimde dengeleyecek şekilde taslaklar masada bulunuyor. Nükleer caydırıcılıkta ise ABD’nin temel rolü korunacak. Yetkililer, bu yaklaşımı Avrupa’nın güvenliğini güçlendiren ve ABD’nin ittifaka bağlılığını gösteren bir yapı olarak tanımlıyor.
Toplantı boyunca Ukrayna’ya verilen askeri ve siyasi desteğin sürdürülmesi mesajı kuvvetle vurgulanacak. Ayrıca, Ukrayna’nın insansız hava araçları ve hava savunma kapasitesi konusundaki tecrübelerinden elde edilen kazanımların zirve boyunca kullanılması planlanıyor. Ancak kısa vadede Ukrayna’nın NATO üyeliği konusunda belirgin bir değişiklik öngörülmüyor. Bildiride öne çıkacak mesajlar olarak, Washington Antlaşması’nın 5. maddesine bağlılık, savunma harcamalarında taahhütlerin teyidi ve NATO 3.0 çerçevesinin metne yansıtılması bekleniyor. Ayrıca metinde, Rusya’nın Avrupa-Atlantik güvenliği için uzun vadeli tehdit olarak vurgulanması ve terörizmin NATO için süreklilik arz eden bir tehdit olduğunun çekinmeden ifade edilmesi planlanıyor.
İran başlığı altında müttefikler, İran’ın asla nükleer silaha erişmemesi gerektiğini vurgular ve Hürmüz Boğazı’nda özgür seyrüsefer konusunda tam iş birliği çağrısı yapar. Bildiride ayrıca Ukrayna için 2026 ve 2027 yıllarında toplam 70 milyar euro düzeyinde askeri destek sağlanmasına yönelik beyanın da yer alması hedefleniyor.
