Gelir seviyesi yükseldikçe tüketim davranışlarında fiyat takibi eğilimi ve gıda israfı konularında belirgin farklar ortaya çıkıyor. En üst gelir grubundaki haneler, alışverişlerini planlarken fiyatları takip etme oranını en çok benimserken, bu oran en düşük gelir grubunda daha az görünüyor. TÜİK’in 2025 yılı hanehalkı tüketim harcamaları raporuna göre, en alt yüzde 20’lik gelir dilimindeki hanelerin %93.9’u gıda ürünlerini çöpe atmadığını belirtirken, bu oran en üst dilimde %73.3’e kadar geriliyor. Türkiye genelinde ise bu oran %84 olarak kaydedildi.
Gıda alışverişinin planlanması konusunda ise düşük gelirli haneler, %57.3 oranında alışveriş listesinden faydalanırken, yüksek gelir grubunda bu oran %49.9’a düşüyor. Ürün fiyatlarını takip ederek alışveriş yapma eğilimi ise gelir arttıkça güçleniyor; en yüksek gelir grubunda bu pay %18.2, en düşük gelir grubunda ise %9.3 olarak gerçekleşiyor.
“Son tüketim tarihi” kavramını bilmediklerini ifade edenler, düşük gelir grubunda %16.6 iken, yüksek gelir grubunda %1.9’a kadar iniyor. Benzer şekilde “tavsiye edilen tüketim tarihi” hakkında fikri olmayanların oranı en düşük gelir grubunda %21.6 iken, en yüksek gelir grubunda %5.3 olarak kaydedildi.
İsrafta olumlu tablo Türkiye genelinde gıda israfını azaltmaya yönelik olumlu bir tablo gözleniyor: Katılımcıların %83.6’sı israfı engellemeye yönelik çaba gösterdiğini belirtmiş. Ancak bu oran en yüksek gelir diliminde %80’e inerken, diğer gelir gruplarında %84–85 bandında seyrediyor.
Gıda israfında tercih değişimi de gelir grubuna bağlı olarak farklılaşıyor. Düşük gelir grubunda en çok israf edilen ürün ekmek olurken, bu oran %38.6’da kalıyor. Yüksek gelir grubunda ise taze meyve ve sebze israfı %44.3 ile birinci sırada yer alıyor; düşük gelir grubunda bu oran yaklaşık %33 seviyesinde. Süt ve süt ürünlerinde de benzer bir trend gözlemleniyor: en yüksek gelir grubunda israf edilen ürünler arasında %17.5 oranıyla süt ve süt ürünleri birinci sırada yer alırken, düşük gelir grubunda bu pay %13.4 olarak kayda geçiyor.
Yüksek gelirler ulaştırmaya yöneliyorGelire göre beş eşit gelir dilimindeki harcama dağılımında; en üst dilimde yer alan haneler ulaşım harcamalarına %25, konut ve kira için %25.7 ve gıda ile alkolsüz içecekler için %12.4 pay ayırıyorlar. En alt dilimde yer alanlar ise konut ve kira için %38.7, gıda ve alkolsüz içecekler için %29.2 ve ulaşım için %8.6 pay ayırıyor.
En yüksek ve en düşük harcama kalemleriTürkiye genelinde hanehalklarının tüketim harcamaları içinde en büyük pay, konut ve kira kalemine ait oluyor: %29.3. Bunu %20.5 ile ulaştırma ve %17.3 ile gıda ve alkolsüz içecekler izliyor. En düşük pay alan kalemler ise sigorta ve finansal hizmetler (%0.8), eğitim hizmetleri (%1.8) ve sağlık harcamaları (%2.2) olarak öne çıkıyor.
