Avustralya hükümetinin yeni tasarısı, Meta, Google ve TikTok gibi büyük dijital platformların haber içeriklerinden elde ettikleri trafik ve reklam gelirlerini karşılamak üzere yerel medya kuruluşlarına maddi destek sağlama yükümlülüğünü masaya getiriyor. Gerek görülmesi halinde bu şirketler, gönüllü anlaşmalar kurmazsa hükümetin belirlediği oranda vergi ödemek zorunda kalacaklar; hedef, haber odaklı içeriklerle oluşan ekosisteme finansal katkı sağlamak.
Başbakan Anthony Albanese, dijital devlerin haber içeriklerinden önemli ölçüde kazanç elde ettiğini ancak yerel gazeteciliğe yeterince katkı sunmadığını ifade ederek, düzenlemenin “haber medya pazarlık yükümlülüklerinden kaçınılamayacağını” vurguladı. Yeni tasarı, haber içeriklerinin platformlarda kullanılması karşılığında medya kuruluşlarına makul bir ödeme yapılmasını amaçlıyor. Taraflar masaya oturmazsa, zorunlu vergi devreye girecek.
Yıllık yaklaşık 250 milyon dolar kaynak Avustralya’da hayata geçirilen bu sistem, ulusal ve yerel medya için önemli bir maddi kredi yaratabilir. Hükümet, başlangıçta içerik sözleşmeleri için platformlarla görüşmeleri zorunlu kılıyor; aksi halde vergi uygulanacak.
Türkiye açısından durum biraz daha karışık. 2025’te dijital medya yatırımlarının 200 milyar TL’ye yaklaşmasıyla, bu yatırımın çoğu sosyal medya platformlarına aktarıldı. Türkiye’de haber içeriklerinin eser sayılmaması nedeniyle telif ödemeleri yapılmıyor ve bu durum reklam kayıplarını beraberinde getiriyor. Karşılaştırmada Avustralya’ya göre Türkiye’nin nüfusu ve kullanıcı sayıları farklılık gösteriyor: 62.3 milyon Instagram, 57.9 milyon YouTube ve 44.9 milyon TikTok kullanıcısı mevcut; ekran süresi ise Avrupa’nın en yükseği olarak kaydediliyor. Böyle bir yasa Türkiye’ye uyarlanırsa, teknoloji devleri medya şirketlerine 100 milyon dolar civarında ödeme yapmak durumunda kalacaklar.
Devlerden gelen tepkiler Avustralya’da benzer bir yasa daha önce de gündeme gelmişti; bazı platformlar bu kapsamdan çıkabilmek için içerikleri kaldırdı. Meta bu düzenlemeyi “dijital hizmet vergisi” olarak nitelendirirken, haber kuruluşlarının içeriklerini gönüllü olarak yüklediğini ve bunun faydasını gördüğünü savundu. Google ise ülkedeki çok sayıda yerel haber kuruluşuyla zaten ticari anlaşmalarının bulunduğunu ve verginin gereksiz olduğunu belirtti.
Sosyal medya için yaş doğrulama ve güvenlik yaklaşımları Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş, sosyal medya düzenlemesini şöyle özetledi: Çocukları büyük platformların algoritmalarının insafına bırakmayacağız; kısa süre içinde bu konuyu hayata geçirecek kurallar çıkacak ve yasa yürürlüğe girdiğinde Türkiye’de uygulanabilir hâle gelecek. Yaş doğrulama adımlarını hayata geçireceklerini söyleyen Göktaş, riskli bölgelerdeki çocukları korumak için yapay zeka destekli önlem modelleriyle birlikte kapsamlı bir sosyal risk haritası üzerinde çalıştıklarını belirtti.
