Sosyal adalet arayışını iki farklı coğrafyada sahneleyen bu isimler, yüzyıllar arası bir köprü kurar. Bir yanda 20. yüzyıl başlarında Sovyet coğrafyasında merkezin baskısına karşı duran bir devrimci, diğer yanda 21. yüzyılda çok kültürlü bir metropolün içinde sesini yükselten bir siyasetçi. Sultan Galiyev ile Zohran Mamdani, farklı dönem ve mekânlarda olsa da benzer bir adalet arayışını paylaşıyorlar. Mamdani, ABD’nin iddialı bir figürü olarak özellikle belediye başkanlığı yarışında Trump’a rağmen seçimi kazanmayı başardı ve 32 yaşında bu göreve çıkıyor. Müslüman kimliğini günlük ritüellerin ötesinde kapsayıcı bir politika aracına dönüştürerek, ibadet yerine katılım ve çeşitliliğin kamusal alanda tesisi üzerinde duruyor. Galiyev ise Bolşevik Devrimi’nin içinden hareketle Doğu halklarının özgün kimliklerini sosyalist bir zeminde yeniden konumlandırmayı amaçlamıştı. Kültürel kimlikleri görmezden gelmeyen bu yaklaşım, Batı merkezli sosyalizmin sınırlarını sorgulamaya yöneliyordu. Bugün Mamdani de kapitalist metropollerdeki eşitsizliklere karşı mücadelede benzer bir yerel dayanışma dili kuruyor, öykülerini New York’un dinamik ikliminde örüyor.
Evrensel adalet fikri konusunda her iki isim de, temsil krizine karşı halkın siyasetin öznesi olarak yeniden konumlanması gerektiğini savunurlar. Galiyev, İslam coğrafyalarındaki ulusların kültürel kimliklerini sosyalist bir zeminde yeniden tanımlamaya çalışırken, Mamdani diaspora kimliğini ve göçmenlik deneyimini, çatışmanın değil dayanışmanın bir aracı olarak görüyor. Galiyev, devrimin yalnızca belirli bir ulusun değil, tüm insanlığın kurtuluşu olduğuna inanırken, Mamdani New York’un adalet ve eşitliğin laboratuvarı haline gelebileceğine dair inancını sürdürür. Her ikisi de özgürlüğü insanlığın ortak talebi olarak konumlandırır.
SULTAN GALİYEV KİMDİR? “Üçüncü Dünya sosyalizmi” veya “İslami sosyalizm”in öncüsü olarak anılan Mir Seyyit Sultan Galiyev, 1917 Bolşevik Devrimi’nin dört önemli figüründen biridir. Yeğlediği görüşe göre devrim, önce Türk topluluklarında başlayacak, ardından sömürgelerin isyanını tetikleyecek ve sonuçta dünyaya yayılacaktı. Stalin’in Rus merkezli politikalarına karşı çıkışlarıyla öne çıkan Galiyev, 1929’da tutuklandı ve 1940’ta kurşuna dizilerek yaşamını yitirdi.
MAMDANİ KİMDİR? Uganda kökenli akademisyen Mahmood Mamdani’nin oğlu olan Zahran Mamdani, 1991’de dünyaya geldi ve 7 yaşında ABD’ye göç etti. Konut danışmanlığı ve müzisyenlik gibi çeşitli deneyimlerin ardından 2021’de siyasete adım attı. Eşi Rama Duwaji ile tanışması, Hinge adlı bir flört uygulaması üzerinden gerçekleşti.
‘Dünyayı peşinden sürükleyebilir’ Türkiye’nin merakla izlediği karşılaştırmada Halit Kakınç’a başvurarak Mamdani ile Galiyev arasındaki benzerlikleri değerlendirdik. * Mamdani New York’ta ne yapabilir? Büyük bir kentte Müslüman bir belediye başkanının kazanması olağanüstü bir dönüşüm yaratabilir; ancak toplumsal politikalar en azından yeniden şekillenecektir. * Trump kendisini görevden alabilir mi? Amerikan siyasi sistemi bu ihtimale olanak tanımaz; demokratik kurumlar güçlüdür ve bu bağlamda beklenen riskler sınırlıdır. * Mamdani İslami sosyalist mi? Hayır. O, İslam’ı siyasete alet eden değil, kapsayıcılığın bir parçası olarak gören biri; bu yönüyle Galiyev’in “kültürel sosyalizmi”ne daha yakındır. * Galiyev’le karşılaştırmak doğru mu? Evet; çünkü ikisi de mevcut sistemi eleştiren ve onun içinden çıkmayı başaran figürlerdir. * Ne gibi zorluklar onu bekliyor? Özellikle sermaye gücüyle ve New York’ta güçlü olan Yahudi toplumu ile çatışmamalı; kapsayıcı söylemlerini sürdürdüğünde dünyayı etkileme potansiyeli yüksektir.
