Gebelik süresince damarlar arasındaki akışkanlık yükselir ve buna bağlı olarak toplam kan hacmi yaklaşık %40-50 artar. Bu durum, ek demir ihtiyacını günlük olarak yaklaşık 1000 mg seviyesine çıkartır. Yeterli demir alınamadığında anne ile bebeği için ciddi riskler ortaya çıkabilir. Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Op. Dr. Merve Sarıkaya Eraslan, bu konudaki uyarılarını paylaşıyor.
Artan plazma hacmiyle birlikte demir depoları ve emilim süreçlerindeki problemler birleşince eksikliği kaçınılmaz hâle gelir; normal diyetle bu ihtiyacın karşılanması genelde mümkün değildir. Bu nedenle…
ANNE VE BEBEĞİ BEKLEYEN RİSKLER
Demir eksikliğinin anne ve bebek üzerinde ortaya çıkarabileceği etkiler şu şekilde özetlenebilir: Annede yorgunluk, enfeksiyonlara yatkınlık ve doğum sonrası kanama riskinde artış; Bebekte prematürite, düşük doğum ağırlığı ve uzun vadede nörogelişimsel sorunlar beklenebilir.
BELİRTİLER HER ZAMAN ORTAYA ÇIKMAYABİLİR
Halsizlik, çabuk yorulma, çarpıntı, nefes darlığı, saç dökülmesi ve soğuğa hassasiyet en sık görülen belirtiler arasındadır. Ancak demir eksikliği her zaman belirti vermez; bu yüzden yalnızca hissedilen şikayetlere bakmamak gerekir. Düzenli kan tetkikleri (Hemoglobin ve Ferritin) bu durumu belirlemede en güvenilir kaynaktır. Ferritin düzeyinin 30 ng/mL altında olması eksiklik olarak kabul edilir.
C VİTAMİNİ DEMİR EMİLİMİNİ ARTIRIR
Beslenmenin tek başına yeterli olmadığı durumlarda, demir açısından zengin gıdalarla destek önem kazanır: kırmızı et, tavuk, hindi, balık, yumurta, kuru baklagiller (mercimek, nohut) ve yeşil yapraklı sebzeler (ıspanak, pazı) ile tam tahıllar; pekmez ve kuruyemişler iyi kaynaklardır. C vitamini alımı demir emilimini artırır; portakal ve limon gibi besinler ile aç karnına demir takviyesinin kullanılması da etkili olabilir. Öte yandan çay, kahve, süt ürünleri ve mide için antiasit etkisi olan ilaçlar demir emilimini azaltır.
Gebelere Demir Destek Programı kapsamında, gebelerin çoğunda rutin olarak demir takviyesi önerilir. Başlangıç çoğunlukla 2. trimesterde başlar; eksiklik saptanırsa hemen başlanır. Demir ilaçları, gün aşırı ve aç karnına alınmalıdır.
YAN ETKİLERLE BAŞA ÇIKMA YOLLARI
Doğru doz ve doğru zamanda, engelleycilerden uzak bir şekilde takviye kullanılması gerekir. Yan etki görüldüğünde hekimle iletişim kurularak takip ve doz ayarlaması yapılmalıdır. En sık karşılaşılan yan etkiler bulantı, mide yanması ve kabızlıktır. Bu etkileri azaltmak için doz bölünmesi, gün aşırı kullanım veya akşamları tok karına alınması önerilebilir.
DOĞUMDAN SONRA DA TAKİP ŞART
Doğum sonrası kan kaybı ve emzirme süreci nedeniyle demir ihtiyacı devam eder. Tedavinin ihmali annenin genel iyilik halini ve bebeğe bakım kapasitesini olumsuz etkileyebilir; bu nedenle doğumdan sonra da demir düzeylerinin izlenmesi ve gerekli takviyelerin sürdürülmesi önemlidir.