UEA bugün, üye ülkelerin acil durum stoklarını kullanarak toplam 400 milyon varil petrol piyasaya sürme planını netleştirdi. Buna göre Asya-Okyanusya bölgesindeki ülkeler stoklarını hemen piyasaya sunacak; diğer bölgeler ise ay sonunda devreye almayı hedefliyor. Bu stoklar içinde ham petrol ağırlıklı bir kısmın payı yüksekken, petrol ürünlerinin payı da dikkate değer ölçüde bulunuyor. ABD’nin stratejik rezervleri bu toplamın en büyük bölümünü oluşturuyor.
Asya’ya öncelik verildiğini belirten açıklamada, Asya-Okyanusya ülkelerinin stoklarını derhal marketlere vermeye başlayacağı kaydedildi. Avrupa ve Amerika’daki ülkeler ise ay sonuna doğru bu çalışmayı devreye alacaklar. Planlanan 400 milyon varilin yaklaşık %72’sinin ham petrol, %2’sinin ise petrol ürünlerinden oluştuğu ifade edildi. Kanada’nın yerli üreticilerinden gelen 23,6 milyon varil ise bu çabayı destekleyen başka bir kalem olarak görünüyor.
IEA Başkanı Fatih Birol, pazartesi yaptığı açıklamada Orta Doğu’daki savaşın dünya petrol piyasasında en büyük arz kesintisini yarattığını ve Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanması nedeniyle mevcut arzın birçok krizden daha fazla etkilendiğini belirtti. Salımın Asya piyasalarına akmaya başladığına işaret eden Birol, petrol fiyatlarının geçen haftaya kıyasla gerilediğini ancak uzun vadede Hürmüz Boğazı’ndan yeniden akışın sağlanmasının kilit önem taşıdığını vurguladı.
Fiyatlar üzerindeki zamanlamalı etkiler konusunda ise uzmanlar, stratejik stokların fiziksel piyasalara etkisinin gecikmeli olacağını ifade ediyorlar. Stokların gemilere yüklenmesi ve rafinere ulaşması için lojistik süreçlerin çözüme kavuşması gerekiyor. Ancak stok salımlarının arzdaki kısa vadeli esnekliği artırarak fiyatları aşağı yönlü itebileceği düşünülüyor. Yine de çatışmanın tırmanması ve altyapıya yönelik zararlar durumu değiştirirse, bu etkilerin tümüyle ortadan kalkması zor olabilir.
Uzmanlar ayrıca uzun vadeli çözümün, bölgedeki arz akışının yeniden sağlanmasıyla mümkün olacağı üzerinde duruyorlar.
Jeopolitik risklerin piyasalardaki fiyatlar üzerinde belirgin bir etkisi sürüyor. Türkiye Enerji Stratejileri ve Politikaları Araştırma Merkezi’nin başkanı, Hürmüz Boğazı çevresindeki gelişmelerin navlun ve lojistik maliyetlerini artırarak maliyetleri yukarı taşıdığını ve arz tarafında büyük bir düşüşün söz konusu olmadığını belirtiyor. Ancak risk algısının yükselmesi petrol fiyatlarını 100 doların üzerine çıkartabiliyor. Stok salımları, piyasa beklentilerini çarpıtmadan dengeleri korumaya yardımcı olurken, fiyatları uzun vadede etkilemede sınırlı bir rol oynuyor.
Sonuç olarak, stratejik rezervlerin piyasaya sürülmesi arz kesintilerini hafifletme amacını taşısa da kalıcı çözüm, Basra Körfezi bölgesinden arz akışının normale dönmesiyle mümkün olacak gibi görünüyor. Uzmanlar, stokların piyasaya sunulmasının fiyatları tamamen sabit tutmayacağını, ancak dalgalanmaları yumuşatacağını belirtiyorlar.