ABD ile İsrail’in İran’a karşı başlattığı operasyonlar hız kesmeden sürerken küresel enerji piyasalarında dalgalanmalar artıyor. Savaşın 21. gününde Amerikan halkı için maliyetler 27 milyar doları aştı; gidişatın daha da sertleşebileceği endişesiyle petrol fiyatları yükseliş eğilimini sürdürüyor. Dünyanın pek çok yerine yayılan bu baskı, rafinerilerde üretimin durma noktasına yakınlaşmasıyla kendini gösteriyor.
Brent tipi petrol varil fiyatı 112 doların üzerine çıkarak kazançları bu hafta yaklaşık yüzde 9’a taşıdı. Uzmanlar, savaşın uzaması halinde arz güvenliğinde kırılmaların derinleşebileceğini belirtiyorlar. LNG tarafında da megawatt saat başına fiyatlar, Hürmüz Boğazı’nın kapanması ihtimaliyle sert yükselişlere açık görünüyor.
İran petrolünün geçici serbest bırakılması politikasıyla ABD, küresel piyasalarda bir miktar rahatlama sağlamayı hedefliyor. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, İran petrolünün denizler üzerinde bekleyen stoklarından satışına yönelik kısa süreli bir genel lisans yayımlandığını açıkladı. Bu adımın, yaklaşık 140 milyon varil petrolü hızla piyasaya sürerek arzı artırması ve fiyat baskısını hafifletmesi bekleniyor. Genel lisans, 20 Mart yerel saati 00.01’den itibaren gemilere yüklenen İran menşeli ürünlerin işlemlerine geçici olarak olanak tanıyor ve bu imkan 19 Nisan’a kadar geçerli olacak.
Hürmüz Boğazı ve stratejik konum konusuna dönük açıklamalarda, ABD Başkanı Trump bölgeye dair tartışmaları sürdürürken, Avrupa ve Asya ülkelerinin müdahil olması gerektiğini ifade ediyor. İran Dışişleri Bakanı Arakçi ise boğazın tamamen kapalı olmadığını ve açık olduğunu belirterek güvenli geçiş için bazı ülkelerle işbirliğine hazır olduklarını dile getirdi. Savaşın başlandığı 28 Şubat’tan bu yana Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemi trafiğinin önemli ölçüde düştüğü, bazı gemilerin ise İran bağlantılı olan “gölge filo” tarafından yönlendirildiği belirtiliyor. Bu dönemde ihracatın büyük bölümü Asya’ya, özellikle Çin’e kaydı.
Enerji talebinde davranış değişikliği çağrısı Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), tüketimi azaltacak acil adımların uygulanmasını öneriyor. Uzaktan çalışma ve yol güvenliğinin güçlendirilmesi, ayrıca toplu taşımanın teşvik edilmesi üzerinde duruluyor. Başkan Fatih Birol, talebi düşürmeye yönelik bu önlemlerin enerji güvenliğini destekleyeceğini söyledi.
Havacılık sektörü ve turizmde kayıplar büyüyor Savaşın enerji maliyetlerini tetiklemesi ve hava sahası kısıtlamaları nedeniyle uçuşlar ciddi biçimde azaldı ve bilet ücretleri yükseldi. Financial Times’ın verilerine göre büyük havayollarının piyasa değeri 20 gün içinde yaklaşık 50 milyar dolar eridi. Uzun menzilli uçuşlar azaltılırken, bazı şirketler kapasiteyi düşürme yoluna gitti. Turizm kaynaklı kayıp ise 12 milyar doların üzerine çıktı. WTTC’nin verileri, çatışmaların ziyaretçi harcamaları üzerinde günlük en az 600 milyon dolarlık olumsuz etki yarattığını gösteriyor.
Körfez bölgesinde kayıplar ve günlük dış ticaret Hürmüz Boğazı’nın kapanma ihtimali nedeniyle Körfez ülkelerinin petrol ihracatı bölgesel olarak yüzde 60’a yakın düşüş gösterdi. AA’nın hesaplarına göre günlük ihracat 25.1 milyon varilden 9.7 milyon varile geriledi; enerji krizinin artırdığı maliyeti bölgesel olarak yaklaşık 2.3 milyar dolar günlük kayıp olarak özetlemek mümkün. Enerji stratejileri uzmanları, özellikle Saudi Arabia, UAE, Qatar ve Irak gibi ülkelerin bu krizden etkilenen toplam enerji gelirlerinde ciddi düşüşlerin yaşanacağını değerlendiriyorlar.
Fosil yakıtlar ve yenilenebilir enerji tartışması REN 21 ve diğer uzmanlar, fosil yakıt zincirinin kırılmasının küresel etkilerini vurgulayarak, yenilenebilir enerjiye geçişin riskleri azaltmada kilit rol oynayacağını ifade ediyorlar. Uzmanlar: Yenilenebilir enerji, kurulduktan sonra yakıt maliyetlerini düşürebilir ve enerji fiyatlarındaki dalgalanmalara karşı daha dirençli bir yapı sunabilir. Hükümet politikalarının bu yönde yönlendirilmesi, uzun vadeli güvenlik ve ekonomik istikrar için kritik olarak görülüyor.