Jeopolitik gerilimlerin yükseldiği Orta Doğu kökenli gelişmeler, Asya ülkelerini petrol arzı konusunda risklere karşı daha dikkatli konumlandırıyor. Ülkelerin stratejik petrolo stokları nispeten yeterli görünse de, bölgede rafineri kapasitesiyle ilgili baskılar nedeniyle enerji güvenliği ciddi şekilde tehdit altında. Bölgede artan çatışmalar, petrol üretimini ve sevkiyatını etkileme potansiyeli taşıyor ve bu da küresel piyasalarda fiyatları baskılıyor.
Analistler, özellikle Orta Doğu’dan yoğun petrol ithal eden Asya ekonomilerinin olası arz aksaklıklarından daha çok zarar görebileceğini belirtiyor. Uluslararası veri analitik şirketi Kpler’in görüşüne göre, Asya-Pasifik kara depolama tesislerinde yaklaşık 1 milyar 780 milyon varil seviyesinde petrol bulunuyor; bunun 722 milyonu ise stratejik rezerv olarak kabul ediliyor. Çin’in devlet mülkiyetindeki rafinerilerdeki depolama alanları da stratejik stok olarak değerlendiriliyor ve Çin yaklaşık 400 milyon varil rezerv ile lider konumda. Japonya yaklaşık 265 milyon, Güney Kore 57 milyon ve Hindistan yaklaşık 30 milyon varil rezerv bulunduruyor.
Uzmanlar, günlük petrol talebinin Asya-Pasifik açısından yaklaşık 25-26 milyon varil civarında olduğunu ve bu talebin yaklaşık 21 milyon varilinin ithalatla karşılandığını söylüyor. Basra Körfezi kökenli petrol akışında ise yaklaşık 10,6 milyon varil günlük kaynakla karşı karşıya kalınıyor. Japonya, Çin ve diğer ülkelerin stratejik rezervlerinden çıkış yapma ihtimalleri değerlendiriliyor; ancak şu aşamada koordineli bir rezerv salımı pek görülmüyor. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) üyeleri bu yönde ilerleyebilir; ancak IEA Başkanı Fatih Birol şu an için böyle bir adımın gerekliliğini görmediklerini belirtiyor.
Dünyadaki rafinaj kapasitesinin yarısından fazlası etkilenecek iddialı bir tespit olarak gündeme geliyor. S&P Global Energy’nin Küresel Yakıtlar ve Rafinaj Başkanı Yardımcısı Dan Evans, kriz ile Orta Doğu’dan yoğun petrol ithal eden Asya’daki rafinerileri doğrudan etkileyebileceğini ifade ediyor. Belirsiz olan kriz süresi nedeniyle hükümetler en kötü senaryolara hazırlık yapıyor; iç talebe öncelik verme ve rafineri kapasitelerinin azaltılarak bazı ülkelerde ihracatın kısıtlanması olasılık dahilinde değerlendiriliyor. Çin’in yeni ürün ihracat onaylarını askıya alması ve Tayland’ın ihracatı durdurması gibi adımlar da bu yönde gelişmelere işaret ediyor.
İthalatçı ülkeler için endişe verici tablo, bu tedbirlerin zincirleme etkileşime yol açması ihtimalini güçlendiriyor. Günlük yaklaşık 6 milyon varillik rafineri kapasitesi Hürmüz Boğazı içinde operasyon zorluklarına açıkken, bölgeden uzakta bulunan ancak Orta Doğu petrolünü işleyen toplam yaklaşık 42 milyon varillik kapasite de risk altında. Küresel piyasalarda kalan kapasite ise sıkılaşan piyasa koşulları nedeniyle dolaylı olarak etkilenmeye devam ediyor.
Etkilenebilecek ülkeler arasında en dayanıklılar, yerli ham petrole erişimi olanlar veya önemli stratejik ticari stoklara sahip olan OECD ülkeleri ile Çin gibi büyük stok kapasitelerine sahip olanlar olarak öne çıkıyor. Buna karşılık ithalata bağımlı ve yeterli stratejik stokları bulunmayan veya çok sınırlı olan ülkeler daha kırılgan konumda bulunabilir. Uzun süreli bir kriz, rafineri yatırımlarının ve kapatma kararlarının yeniden düşünülmesine yol açabilir.