Türkiye’de 2024 yılında ihracat ve ithalatın önemli bir kısmını KOBİ’ler üstlendi. 250 kişiden az çalışanı olan ve yıllık net satış hasılatı veya mali bilançosundan herhangi biri 500 milyon lirayı aşmayan işletmeler KOBİ olarak tanımlanıyor. Bu tanıma göre sanayi ve hizmet sektörlerinde faaliyet gösteren yaklaşık 3 milyon 928 bin girişim KOBİ sınıfında yer alıyor ve yıl içinde toplam girişimlerin %99.6’sını oluşturuyorlar. İstihdam, personel maliyeti, ciro, üretim değeri ve faktör maliyeti ile katma değer gibi göstergelerde de KOBİ’lerin payı dikkat çekici şekilde belirginleşti.
Katma değer yükseldi 2015 yılında çalışan başına ortalama katma değer 26 bin lira iken, 2024 yılında bu rakam 479 bin liraya yükseldi. Orta ölçekli girişimlerde çalışan başına katma değer 46 bin liradan 969 bin liraya, küçük ölçekli girişimlerde 31 bin liradan 558 bin liraya, mikro ölçekli girişimlerde ise 12 bin liradan 175 bin liraya çıktı. Aynı dönemde çalışan başına ortalama personel maliyeti 17 bin liradan 253 bin liraya tırmandı. En yüksek çalışan başına maliyetler orta ölçekli girişimlerde (2015: 27 bin, 2024: 439 bin) görülürken, küçük ölçekli girişimlerde 20 bin liradan 310 bin liraya, mikro ölçekli girişimlerde 8 bin liradan 121 bin liraya yükseldi.
KOBİ büyüklük grupları incelendiğinde mikro ölçekli girişimlerin %56.2’si düşük teknoloji sınıfında üretim yaparken, %32.1’i orta-düşük, %11’i orta-yüksek ve %0.7’si yüksek teknoloji üretiminde yer aldı. Küçük ölçekli girişimlerde oranlar sırasıyla %48.3, %32.7, %17.9 ve %1.1; orta ölçekli girişimlerde ise %47.7, %31, %19.8 ve %1.5 olarak kaydedildi.
Paylarını artırdılar Geçen yıla göre toplam ihracatın %29.6’sı, ithalatın %15.9’u KOBİ’ler tarafından gerçekleştirildi. 2024 için ihracat payı mikro ölçekli girişimlerde %2.4, küçük ölçekli %10.7, orta ölçekli %16.5 ve büyük ölçekli %70.4 olarak belirlendi. KOBİ’lerin ihracatının %59.4’ü ticaret, %34.3’ü imalat sanayi sektöründedir. İthalatta ise mikro %0.9, küçük %5.2, orta %9.8, büyük ise %84.1 payına sahip oldu; ihracat ve ithalatın dağılımında KOBİ’lerin rolü belirgin bir şekilde görüldü.
KOBİ’ler 2024 yılında toplam ihracatta 76 milyar dolar, ithalatta 51 milyar dolar değerine ulaştı. 2015’te 49 milyar dolar olan ihracat, 2024 yılında önemli bir artışla bu seviyeye çıktı. İthalat ise 2015’te 36 milyar dolar iken 2024 yılında 51 milyar dolara yükseldi.
Yarısı Avrupa’ya gidiyor 2024 yılında KOBİ’ler tarafından gerçekleştirilen ihracatın %48’i Avrupa ülkelerine, %34.3’ü Asya ülkelerine yöneldi. İthalatta ise Avrupa’dan gelen pay %48.1, Asya’dan gelen pay %42.9 olarak kaydedildi. AR-GE harcamaları ve patent başvuruları da KOBİ’lerin toplamında önemli bir paya sahip oldu: 2024 yılında toplam AR-GE harcamasının 119 milyar 151 milyon lirası KOBİ’ler tarafından yapıldı ve bu harcama mali ve mali olmayan şirketlerin AR-GE harcamalarının %28.8’ini oluşturdu. Aynı yıl KOBİ’lerin toplam patent başvuru sayısı 1.417 olurken, tescil edilen patent sayısı 615 olarak gerçekleşti. Küçük ölçekli girişimler başvuru ve orta ölçekli girişimler ise tescil açısından öne çıktı.