İstanbul Ortaköy’de yaşanan zehirlenme olayı iki çocuk ve iki yetişkinin hayatını kaybetmesiyle sonuçlandı. Şüpheler, alüminyum fosfit (AlP) kaynağına dayanıyor ve bu maddenin Türkiye’de uzun süredir bilinçsizce kullanıldığına dikkat çekiyor. Türk Toraks Derneği, fosfin gazına dönüşerek dakikalar içinde toksik etki yapan bu maddenin evlerde ve profesyonel olmayan ortamlarda kullanılmasının hayati tehlike oluşturduğunu vurguluyor.
DAKİKALAR İÇİNDE ZEHRE DÖNÜŞEN KİMYA Türk Toraks Derneği Başkanı Prof. Dr. Çağlar Çuhadaroğlu, alüminyum fosfitin tarımsal depolarda haşereyle mücadelede kullanılan bir fumigant olduğunu, ancak su veya nemle temas ettiğinde hızla fosfin (PH₃) gazına dönüştüğünü belirtiyor. Çuhadaroğlu, fosfin solunmasının nefes darlığı, göğüs sıkışması, bilinç değişikliği, akut akciğer ödemi ve ölümcül kalp ritim bozukluklarına yol açabileceğini ifade ederek şu uyarıyı ekledi: “Fosfin zehirlenmesinin bilinen bir antidotu yoktur. Tedavi erken müdahale ve yoğun bakım desteğine dayanır; dakikalar içinde ölümcül etkiler ortaya çıkabilir.”
TÜRKİYE’DE BENZER OLAYLAR: SİSTEMSEL PROBLEME DİKKAT Çuhadaroğlu, Ortaköy’deki olayı tekil bir trajedi olarak görmüyor ve Türkiye’de son yıllarda benzer vakaların da yaşandığını hatırlatıyor.
- 2023 Mayıs – Kocaeli Safiport: AlP’nin nemle teması sonucu yangın
- 2023 Haziran – Ankara: Kaçak kullanım sonucu iki ölüm
- 2023 Ekim – Kocaeli: Fumigasyon deposunda su temasıyla patlama
Bu olaylar, kimyasalın kontrolsüz ve yasa dışı kullanımının uzun süredir ciddi sonuçlar doğurduğunu gösteriyor.
SAĞLIK ÇALIŞANLARI RİSK ALTINDA Zehirlenen kişiden çıkan gazın kıyafet, kusmuk ve nefes yoluyla bile etki gösterebileceğini belirten Prof. Dr. Çuhadaroğlu, hastanelerde ikinci maruziyete karşı dikkatli olunması gerektiğini söyledi. “Acil servis, yoğun bakım ve temizlik personeli için uygun koruyucu ekipman şarttır. Negatif basınçlı alan ve hızlı dekontaminasyon hayati önem taşır.”
EV VE BİNA İÇİNDE KULLANIM YASAKLANMALIDIR Türk Toraks Derneği Çevre Sorunları ve Akciğer Sağlığı Çalışma Grubu üyesi Doç. Dr. Haluk Çalışır, alüminyum fosfitin mevzuata göre yalnızca eğitimli ve lisanslı profesyoneller tarafından kullanılabileceğini, kaçak kullanımın ölümcül bir toplumsal tehdit haline geldiğini vurguluyor. Doç. Dr. Çalışır’ın önerileri:
- Evlerde kullanım kesinlikle yasaktır ve yüksek riskli kimyasallardır.
- Ruhsatsız ürün satışı ve kaçak uygulamalara yönelik denetimler artırılmalıdır.
- Sağlık çalışanları ve ilk müdahale ekipleri eğitilmeli ve koruyucu ekipmanla desteklenmelidir.
- Toplum bu kimyasalın yanlış kullanımının ölümcül sonuçlar doğurabileceği konusunda bilgilendirilmelidir.
- Olay anında acil durum ekipleri ile hastaneler arasında hızlı koordinasyon sağlanmalıdır.
Çalışır sözlerini şu şekilde bitirdi: “Yaşanan kayıplar bireysel hata değil, sistemsel bir halk sağlığı sorunudur. Ulusal düzeyde etkin denetim ve farkındalık çalışmaları acilen hayata geçirilmelidir.”