Giriş
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, yapı denetimi alanında önemli düzenlemeler içeren yeni yönetmelik ve tebliğler yayımladı. Bu düzenlemeler, yapı güvenliği, denetim süreçleri ve vatandaşların haklarına ilişkin pek çok yeniliği beraberinde getiriyor.
Yapı Denetimi ve Yıkım Durumundaki Düzenlemeler
Yeni yönetmeliğe göre, yapı denetim kuruluşları tarafından denetimi üstlenilen yapıların, yapı kullanma izin belgesi aldıktan sonra 15 yıl içerisinde yıkılması durumunda, ilgili yapı denetim firmalarının faaliyetlerine son verilecek. Ayrıca, inşaat aşamasında çevredeki diğer yapılara zarar verme riski taşıyan yapılar için de yapı denetim kuruluşlarının izin belgesi iptal edilecek. Bu durumlar, firmaların teminatlarına el konulmasına neden olacak ve denetim süreçlerinin sıkı bir şekilde denetlenmesini sağlayacak.
Hizmet Bedeli ve Teminat Düzenlemeleri
Yönetmelikte yapılan değişikliklerle birlikte, yapı denetim kuruluşlarından alınan teminatların belirlenme şekli de güncelleniyor. Önceden her yıl ÜFE’ye göre güncellenen teminat tutarları, 2026 itibarıyla TÜFE ve ÜFE ortalamasına göre tespit edilecek. Bu sayede, ekonomik göstergelerin değişimine göre daha adil ve güncel bir teminat sistemi oluşturulmuş olacak.
Vatandaşlara Sunulan Esneklikler
Vatandaşların yapı denetim hizmetlerinden daha kolay faydalanabilmesi amacıyla, 500 metrekareye kadar olan yapılar ile bu alanlarda gerçekleştirilecek inşaatlar, Elektronik Dağıtım Sistemi dışında tutuldu. Bu uygulama sayesinde, vatandaşlar, Bakanlığın zorunlu tuttuğu yapı denetim kuruluşları yerine istedikleri kuruluşla sözleşme yapma imkanına kavuştu. Ayrıca, tamamlanmış ancak yapı kullanma izin belgesi almakta güçlük çeken bu tür yapılar için de yapı denetim hizmeti almak daha erişilebilir hale geldi.
Bu kapsamda, vatandaşlar, tercih ettikleri yapı denetim kuruluşu ile yüzde 1.75 ile yüzde 3.5 arasında değişen hizmet bedeli oranlarıyla sözleşme yapabilecekler. Güçlendirme projelerinde ise, denetim hizmet bedeli, binanın toplam bedelinin en az %25’i oranında belirlenecek. Bu oranlar, yapıların güvenliği ve denetim maliyetlerinin adil şekilde karşılanması açısından önemli bir düzenlemedir.
Sözleşme Fesih ve Denetim Süreçlerindeki Yenilikler
Sözleşme feshi gerekçelerinde de önemli değişiklikler yapıldı. Artık, 6 ay boyunca herhangi bir inşaat faaliyeti gerçekleşmeyen yapıların denetim sözleşmeleri, 3 ay içinde feshedilebilecek. Bu düzenleme, yapı denetim kuruluşlarının inşaatın başlamaması durumunda süreci hızlandırmasını sağlayacak. Ayrıca, kalıp, donatı imalatı ve betona nezaret gibi temel denetim görevlerini yerine getirmeyen kuruluşların da sözleşmeleri feshedilebilecek.
Elektronik Dağıtım Sistemi ve Yeni Atama Uygulamaları
Elektronik Dağıtım Tebliği’nde yapılan değişiklikle, 45 ve üzeri yapı denetim kuruluşuna sahip olan illerde, iki alternatifli denetim kuruluşu atama sistemi getirildi. Bu kapsamda, 1 Şubat 2026 tarihine kadar, illerdeki aktif yapı denetim kuruluşlarının sayıları güncellenerek, uygulama hayata geçirilecek. Bu yeni düzenleme, özellikle İstanbul, Ankara, Bursa, Konya, İzmir, Kocaeli, Antalya, Gaziantep, Mersin, Kayseri, Şanlıurfa, Diyarbakır, Tekirdağ, Adana, Samsun ve Muğla gibi büyük şehirlerde uygulamaya kondu ve süreç bu illerde başladı.
Sonuç
Bu kapsamlı düzenlemeler, yapı denetim alanında kaliteyi artırmayı, vatandaşların haklarını korumayı ve denetim süreçlerini daha şeffaf hale getirmeyi amaçlamaktadır. Yenilenen yönetmelik ve tebliğler sayesinde, inşaat sektöründe güvenlik ve sürdürülebilirlik ön planda tutulacak ve yapı denetimi faaliyetleri daha etkin bir biçimde yürütülecek.