Türkiye’de çiftçilerin yaş ortalaması hızla yükselirken kırsal nüfus da azalmaya devam ediyor. Bu tablo, kırsalda çalışacak gençlerin ve tarımla uğraşan kadınların oranını artırmanın gerekliliğini ortaya koyuyor. Tarım ve Orman Bakanlığı ise gençleri ve kadınları tarıma çekmek amacıyla farklı teşvikler ve desteklerle bu yönde adımlar atıyor. Dünya genelinde de tarımda karşılaşılan en önemli sorunlardan biri olan çiftçi sayısının azalması ve yaşlanması karşısında Türkiye, vizyonunu gençleşen ve dinamik bir tarım ekosistemi oluşturmaya yöneltti.
Stratejik kararlar alınıyor
Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, Aralık 2022’de Tarım ve Orman Gençlik Konseyi’ni kurduklarını belirterek, konseyin saha nabzını gençlerin perspektifinden tutan bir danışma kurulu gibi hareket ettiğini ifade etti. Konseyin, 18 yaşını doldurmuş ve 41 yaşından gün almamış gençlerden oluştuğunu söyleyen Yumaklı, her yıl sektörel ve il bazında temsil kapasitesinin artırılacağını kaydetti. Konseyin, sağlanan destek ve hibelerle gençlerin tarım sektöründe daha fazla yer almasını hedeflediğini vurguladı. Saha gündeminin takibi, sorunların iletilmesi ve çözüm önerilerinin paylaşılması süreçlerinde gençliğin dinamik ve yenilikçi bakış açısının kullanıldığı belirtildi. Ayrıca üst düzey Bakanlık yetkilileriyle belirli aralıklarla toplantılar yapılmasıyla çözüm önerileri tartışılıyor ve bu öneriler politika ve uygulamalara yön veriyor.
Hibe ve destekler neler?
Yeni hayvancılık modelinde, kadın yetiştiricilere veya 41 yaşından gün alamamış üreticilere göre değişen oranlarda temel desteklerin üzerine ilave destekler sağlanıyor. 2024 yılında işletme sahibi erkekler için buzağı başına 1000 lira; kadın ya da genç üreticilere ise 1700 lira temel destek olarak ödeniyor. Balıkçılık sektöründe de kadınlar için destekler bulunuyor ve balıkçı gemisi sahibi veya ortağı olan kadınlar, 2025 ve 2026 yıllarında küçük ölçekli balıkçılık desteğinden yüzde 35 daha fazla yararlanacak. Ayrıca 2024-2026 döneminde yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararları Uygulama Esasları Tebliği gereğince 28 farklı konu için Ziraat Bankası, Ziraat Katılım Bankası AŞ ve Tarım Kredi Kooperatifleri üzerinden kredi ve finansman olanakları sunuluyor. Bu kapsamda genç çiftçiler veya girişimciler için bazı alanlarda yüzde 15 oranında ilave hazine faiz/kar payı desteği veriliyor; sütçü ve kombine sığır yetiştiriciliği, büyükbaş hayvancılık, küçükbaş hayvancılık, arıcılık, kanatlı sektörü, su ürünleri, kapalı alanlarda bitkisel üretim, yem bitkisi, meyve yetiştiriciliği ve bağcılık gibi alanlar kredi kapsamına dahil.
Projelerde kadınlara pozitif ayrımcılık
Hibe başvurularında kadınlar ve 18-40 yaş arası gençler için proje değerlendirme aşamalarında ek puanlar veriliyor. Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı (KKYDP) kapsamındaki hibelerde genç olacaksa ek 4 puan, kadın olması durumunda ek 7 puan kazanılıyor. Kırsalda Uzman Eller Projesi için 18-25 yaş aralığına artı 20, 26-35 yaş aralığına 16 ve 36-40 yaş aralığına 12 puan ekleniyor; ayrıca kadınlara ekstra 10 puan daha tanınıyor. IPARD Programı kapsamında da kadın ve gençlere ek hibeler ve ek sıralama puanları uygulanıyor. Ayrıca devlet destekli tarım sigortası yaptıran 40 yaşının altında genç çiftçiler için poliçe priminde yüzde 5 indirim imkanı bulunuyor.
Kapsamlı teşvik çağrısı
Türkiye Damızlık Koyun Keçi Yetiştiricileri Merkez Birliği (TÜDKİYEB) Başkanı Nihat Çelik, yeni teşviklerle gençlerin kırsala dönüşünün hızlanacağını söyledi. Çelik, tarımda yaş ortalamasının yaklaşık 60’a dayandığını ve genç çiftçi oranının yalnızca yüzde 5 civarında kaldığını belirtti. Genç nüfusu kırsala yönlendirmek için bedelsiz arazi tahsisi, düşük faizli kredi imkanları ve konut yapımına yönelik desteklerin gündeme alınması gerektiğini, bunun tarım sektörü için kritik bir adım olarak gördüğünü ifade etti.