Eğitim alanındaki eşitsizlikler, erişim aşamasında başlamaktadır. Zorunlu eğitim çağındaki yaklaşık 221 bin 739 kız ve 220 bin 904 oğlan çocuğun eğitim sürecine dahil olmaması, kız çocuklarının ev içi iş yükü, erken ve çocuk yaşta evlilik gibi kadınlara dönük ayrımcı nedenlerle daha da derinleşmektedir. Resmi evliliklerin %2,3’ü 16-17 yaş grubundaki kız çocuklarını kapsarken, bu yaş grubundaki erkeklerde ise oran %0,1’dir. Öte yandan ne eğitimde ne de istihdamda olan genç nüfusun yüksek oranı, toplumsal sorun olarak devam etmektedir: Kadınların %30,1’i ve erkeklerin %16,2’si ne eğitimde ne de istihdamdadır.
Yoksulluk, çocukların kötü beslenme ve gıdaya erişim sorunlarını artırmakta; ekonomik kriz ve gelir eşitsizliği bu durumu derinleştirmektedir. Eğitim düzeyinin düşük olması, yoksulluğu pekiştirmekte ve yoksul kadınların %20’sinin okuma yazma bilmemesi gibi uçurumlar ortaya çıkarmaktadır. Yoksulluk, eğitime erişimi engelleyen en önemli etmenlerden biri olarak kalmakta ve bunun nesilden nesile aktarımını artırmaktadır.
Dijital uçurum pandemi sürecinde uzaktan eğitime geçişle derinleşti; dijital araçlara erişim ve dijital okuryazarlık becerilerindeki yetersizlikler öğrenmeyi olumsuz etkiledi. Gelir farkları ve kurumların imkanı yetersizliği nedeniyle devlet okulları, özel okullardan iki kat daha fazla zarar gördü ve öğrenme kaybı yaşandı. Kız çocukları ve kadınlar, dijital araçlara erişimde yine erkeklerden geride kaldılar.
Yükseköğretimde cinsiyet temsili mevcut durumda da önemini koruyor. Yükseköğretimde kadınların net okullaşma oranı erkeklerden yüksek olsa da, bölümler arası ayrışma sürüyor. Üniversitelerde kadın öğrencilerin oranı %49 olsa da mühendislik ve bilişim teknolojileri gibi alanlarda kadın temsilinin düşük olması dikkat çekiyor. Türkiye’de her 10 erkekte karşılık sadece 3 kadın programlama yapabiliyor. Bu ayrışma, istihdamda da etkisini gösteriyor; kadınlar STEM alanında çalıştıklarında dahi erkeklere kıyasla ortalama %14,7 daha az kazanıyorlar.
Cam tavan ve karar alma mekanizmaları bağlamında toplumsal cinsiyet eşitliği kavramı eğitim mevzuatından çıkarılarak yerine kadın-erkek fırsat eşitliği ifadesi benimsenmiştir. İstanbul Sözleşmesi’nden çekilme süreciyle eşitlikten uzaklaşma hız kazanmıştır. Eğitimde karar organlarında kadın temsilinin düşük olduğu belirtilmektedir; Milli Eğitim Bakanlığı merkez teşkilatında üst düzey yöneticilerde kadınların temsili oldukça sınırlıdır. 2024 itibarıyla 202 üniversiteden sadece 19’unda kadın rektör bulunmaktadır (yüzde 9,4). Bu durum, “cam tavan sendromu”nun geçerliliğini sürdürdüğünü göstermektedir.
Eşitlikten Haberler
- Akbank, Dönüşüm Akademisi çatısı altında Girişimci Kadın Programı ile dijital ve finansal dönüşümü hızlandırıyor. 2025 yılında İzmir ve Bursa’da başlatılan program, girişimci kadınlara özel eğitim, mentörlük ve finansal çözümler sunuyor. Altı ay süren program, kadınların işlerini büyütmesini ve küresel pazarlara açılmasını destekliyor. Şu ana kadar 20 bine yakın ticari işletmeye ulaşan program kapsamında saha ziyaretleri ve SWOT analizleriyle kişiye özgü gelişim alanları belirleniyor ve bire bir mentorluk veriliyor. Eğitimler arasında girişimcilik, iş planı, dış ticaret, finansman, dijital pazarlama ve e-ticaret yer alıyor; programdan her yıl 10 girişimci kadın yararlanıyor.
- Kadın Dostu Markalar Platformu, Uluslararası Kadın Dostu Markalar Farkındalık Ödülleri’ni her Mart ayında düzenliyor. 2026’da altıncı kez sahiplerini bulacak olan program için başvuru dönemi açıldı. 8 Mart haftasında verilecek ödüller, yeni kategori yapısıyla daha geniş bir perspektifle değerlendirilecek. Yeni başlıklar: “Çeşitlilik, Kapsayıcılık ve İyilik Hali Uygulamaları”, “Kadın Odaklı Sağlık ve Esenlik Temalı Farkındalık Projeleri” ve “Medya, İletişim ve Diğer Yenilikçi Sosyal Fayda Projeleri” olarak belirlendi. Erken başvuru dönemi 30 Eylül 2025’te sona erecek.